HOME
Tin Thế Giới
 
Thương mại Mỹ-Trung: thắng lợi của TT Trump?
 

TT Mỹ Trump(phải) được Tập Cận Bình tiếp đón "hơn thượng khách" tại Bắc Kinh. Ảnh ngày 09/11/2017.REUTERS/Jonathan Ernst/File Photo

(RFI): Hoa Kỳ thông báo đạt được 253 tỷ đô la thỏa thuận thương mại với Trung Quốc nhân chuyến công du Bắc Kinh đầu tiên của tổng thống Trump. Nhiều thỏa thuận trong số ấy còn là "những vùng đất đầy sương mù". Tài thương thuyết của doanh nhân Trump không lay chuyển được chính sách thương mại của Tập Cận Bình.
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump kết thúc vòng công du châu Á đầu tiên. Bắc Kinh là chặng dừng được chú ý nhất. Washington thông báo thu về hơn 250 tỷ đô la qua một loạt các thỏa thuận kinh doanh, từ lĩnh vực năng lượng đến nông nghiệp, từ giao thông, tin học đến hàng không. Trong số này chỉ riêng dự án đầu tư của Trung Quốc để cùng khai thác khí đốt trong vùng Alaska của Hoa Kỳ trong tương lai cho phép tạo 12.000 công việc làm, giảm 10 tỷ đô la thâm hụt mậu dịch của Trung Quốc so với Mỹ hàng năm, như các thông cáo chính thức cho thấy.
Đó là những yếu tố cho phép Donald Trump chứng minh với công luận trong nước rằng ông thực sự là vị tổng thống "đặt quyền lợi của nước Mỹ lên trên hết", đạt được mục đích kêu gọi đối tác thương mại Trung Quốc đầu tư vào nước Mỹ, tạo việc làm cho người dân Hoa Kỳ.
Ngoài ra phía Bắc Kinh còn tặng cho lãnh đọa Mỹ một món quà khi thông báo kế hoạch "mở cửa thị trường tài chính cho các doanh nghiệp nước ngoài". Trong ba năm tới các công ty Mỹ sẽ được quyền nắm giữ đến 51 % các liên doanh với Trung Quốc thay vì chỉ từ 20 % cho tới 49 % cổ phần vốn như hiện tại. Phương Tây coi đây là một bước tiến quan trọng. Một lời hứa khác của Trung Quốc là nước này sẽ giảm thuế nhập khẩu đánh vào xe Mỹ.
Trước ngần ấy hứa hẹn và hơn 250 tỷ đô la thỏa thuận kinh doanh, ngoại trưởng Hoa Kỳ Rex Tillerson lại thận trọng cho rằng về thực chất, đây là một "bước tiến nhỏ" trên con đường cân bằng hóa cán cân thương mại Mỹ-Trung. Báo chí tại New York và Washington lưu ý, một phần lớn các thỏa thuận Hoa Kỳ vừa đạt được với Trung Quốc "không mang tính ràng buộc" hay mới chỉ là "những văn bản ghi nhớ".
Nhìn từ California, chuyên gia kinh tế Nguyễn Xuân Nghĩa phân tích sâu hơn về thực chất gói 253 tỷ đô la tổng thống Trump mới "thu hoạch" được tại Bắc Kinh lần này:
Nguyễn Xuân Nghĩa: Chúng ta nên coi một thượng đỉnh giữa các nguyên thủ quốc gia như màn trình diễn được sắp xếp từ trước với những thông báo ngoài tiền trường trong khi tại hậu trường đôi bên còn thương thảo tiếp về những chuyện lâu dài hơn. Việc bộ Thương Mại Hoa Kỳ loan báo về những giao kết kinh doanh lên tới 250 tỷ Mỹ kim nằm trong chiều hướng hai bên choàng hoa cho nhau.
Về thực chất, đây chỉ là "bản ghi nhớ", "bị vong lục", "mémoranda d’entente" liên quan đến 37 dự án kinh doanh thuộc sáu lãnh vực năng lượng, vận tải, canh nông, tài chánh, thuật lý và công nghiệp, trong đó có nhiều hợp đồng đã đạt trước và những gì đôi bên còn phải đàm phán nhưng được gọi vội như món quà. Vì tính chất mơ hồ bất định ấy, người ta có thể nói tới ngạch số ước lượng là 250 tỷ, thậm chí 280 tỷ, nhưng lạc quan lắm thì chỉ thành hình trong nhiều năm, hay trong 20 năm nữa, như dự án khí đốt và hóa chất tại tiểu bang West Virginia.
Tôi xin nêu hai ví dụ là việc Boeing bán 300 phi cơ trị giá 37 tỷ được đàm phán từ năm 2013 và chiếc máy bay đầu tiên chỉ được giao vào năm 2020. Trong khi đó, dự án bán khí lỏng của tiểu bang Alaska được thương thảo từ năm 2012 giữa nhiều doanh nghiệp mà chưa ngã ngũ, có lúc ngạch số lên tới 65 tỷ rồi thu lại còn 43 tỷ và nếu thành hình thì phải mất cả chục năm thực hiện. Dù sao, những thỏa thuận sơ khởi ấy cũng góp phần giải tỏa mâu thuẫn kinh tế giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc và là cử chỉ chính trị của lãnh đạo Bắc Kinh.
RFI:Nhìn kỹ vấn đề thì Bắc Kinh quan tâm đến các lãnh vực "cốt lõi" như năng lượng hay nông nghiệp. Anh đánh giá thế nào về nội dung của các hợp đồng ấy?
Nguyễn Xuân Nghĩa: Trung Quốc là một xứ "đói ăn", "khát dầu" và cần kiến năng cao cấp trong nhiều lãnh vực, nhưng cần nhất là giải tỏa mâu thuẫn kinh tế với Hoa Kỳ. Chính quyền Donald Trump cũng cần chứng tỏ với quần chúng ở nhà là ông đã tranh đấu để thu hút đầu tư vào Mỹ tạo ra công việc làm cho người dân, nhất là tại các tiểu bang có ảnh hưởng chính trị cho việc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2018.
Chuyện thứ hai cần nói là với Trung Quốc, sau khi hợp đồng đã ký kết rồi, người ta mới đi vào thương thảo thực tế vì khi đó Bắc Kinh và các tập đoàn quốc doanh lại cò kè bớt một thêm hai. Các doanh nghiệp Mỹ đã dầy kinh nghiệm với lề lối làm ăn đó của Trung Quốc là một quốc gia vẫn duy trì chế độ bảo hộ mậu dịch. Cuối cùng thì đôi bên cũng gây ra ấn tượng lạc quan cho Thượng đỉnh kỳ này.
RFI:Đằng sau con số 250 tỷ ấy, phía Hoa Kỳ sẽ phải nhượng bộ những gì, thí dụ như dự án khai thác khí ở Alaska hay dự án đầu tư năm tỷ đô la của tập đoàn quốc doanh China Investment Corp. vào tổ hợp Goldman Sachs?
Nguyễn Xuân Nghĩa: Đúng là chuyện chưa ngã ngũ. Từ nhiều năm nay, tiểu bang Alaska muốn khai thác khí đốt và ống dẫn khí với Canada và nhiều doanh nghiệp quốc tế khác mà chưa thành. Lần này, dự án trị giá 43 tỷ do liên doanh Alaska Gasline Development Corporation giữa Alaska và tập đoàn năng lượng và các ngân hàng quốc doanh Bắc Kinh như Sinopec, China Investment Corporation và Bank of China còn phải được chính quyền liên bang chấp thuận, là việc chưa tất nhiên.
Về dự án kia của Goldman Sachs với China Investment Corporation của Bắc Kinh thì ta không quên là Tháng Chín vừa qua Chính quyền Donald Trump đã bác bỏ việc một doanh nghiệp Trung Quốc thụ đắc một hãng chế biến vi mạch tích hợp hay 3circuits intégrés3 vì lý do an ninh.
Tuy nhiên, có một biến cố bên lề Thượng đỉnh mà dư luận ít chú ý là Bắc Kinh vừa chấp nhận cho doanh nghiệp đầu tư quốc tế mua từ 51% tới 100% phần vốn của các quỹ đầu tư chứng phiếu của họ. Ủy viên Thường Vụ Bộ Chính Trị là Uông Dương còn tuyên bố ở nhà là từ nay Trung Quốc không đòi doanh nghiệp nước ngoài phải chuyển giao công nghệ khi đầu tư vào thị trường Trung Quốc.
Đây là loại quyết định nhằm thu hút đầu tư ngoại quốc mà cũng là một nhượng bộ cho doanh nghiệp tại Wall Street vì họ có thể gia nhập thị trường Trung Quốc để thực hiện nghiệp vụ trung gian của các dự án đầu tư tài chánh. Các ngân hàng Mỹ thì chưa và còn đang tháo chạy, chứ các tổ hợp đầu tư như Goldman Sachs hay Morgan Stanley sẽ có cơ hội kiếm lời nếu thẩm định được rủi ro trong một thị trường tài chánh khá mờ ảo của Trung Quốc. Có lẽ Bắc Kinh mở cửa cho Wall Street để mong doanh nghiệp Mỹ sẽ vận động chính trường Hoa Kỳ cho họ.
RFI: Anh kết luận thế nào về lẽ thắng bại thương mại vừa qua giữa hai nước?
Nguyễn Xuân Nghĩa: Câu chuyện này hơi rắc rối và chúng ta cần một chương trình riêng. Nói ngắn gọn thì thuần về kế toán quốc gia, cán cân thương mại - là mua bán hàng hóa và dịch vụ - chỉ là đối phần của cán cân vãng lai hay chi phó tư bản. Khi Mỹ bị thiếu hụt thương mại với Trung Quốc tới hơn 300 tỷ như chính quyền Donald Trump vẫn than vãn thì Mỹ cũng được thặng dư về tư bản, tức là Trung Quốc phải trút 300 tỷ vào thị trường Hoa Kỳ, nhờ đó mà lãi suất tại Mỹ cứ giảm và dân Mỹ mua hàng rẻ và tiêu xài nhiều hơn.
Nhưng nhìn từ Bắc Kinh thì đấy lại là nạn thất thoát tư bản mà chính quyền Tập Cận Bình đang muốn hạn chế. Họ muốn các tập đoàn quốc doanh chủ động đầu tư ra ngoài để thụ đắc kiến thức và chiếm lĩnh thị trường chứ không muốn tư doanh Trung Quốc đem tiền kiếm lời ở ngoài và gây thêm khó khăn về ngoại hối.
Cứ tranh luận về ngoại thương như hiện nay, hai nước mới chỉ gay gắt giải quyết phân nửa mâu thuẫn song phương rất chính đáng. Nhưng vấn đề của Trung Quốc nằm trong hệ thống quản lý tài chánh chật hẹp và lệch lạc của họ. Còn vấn đề của Hoa Kỳ là mức tiêu thụ cao tiết kiệm thấp và bội chi ngân sách quá lớn. Lãnh đạo hai nước chỉ gây ấn tượng thắng bại về ngoại giao chứ thực chất vấn đề còn nằm ở nhà, ở thất quân bình kinh tế bên trong.
Một ghi nhận khác, là tại Bắc Kinh tổng thống Trump không còn đổ lỗi cho Trung Quốc, "cướp đi công ăn việc làm" của người dân Mỹ mà ông lại quy trách nhiệm thâm thủng cán cân thương mại triền miên cho những đời tổng thống tiền nhiệm. Chiều nay nguyên thủ Mỹ đã rời Philippines trở về lại Washington, còn lãnh đạo Trung Quốc, Tập Cận Bình thì tiếp tục "sát cánh" với các đối tác khu vực.
Lãnh đạo Nhà Trắng không thấy nói gì về dự án Con đường Tơ Lụa Thế Kỷ 21 để Bắc Kinh lôi kéo các đồng minh của Mỹ về phía mình.
Thanh Hà, Nguyễn Xuân Nghĩa, 14-11-2017

--------------------
Quân đội Zimbabwe can thiệp: Chuyện gì đã xảy ra với tổng thống 93 tuổi?

 

Xe quân sự và các quân nhân tuần tra trên đường phố thủ đô Harare, Zimbabwe ngày 15/11/2017. REUTERS/Philimon Bulawayo

(RFI): Quân đội Zimbabwe hôm nay 15/11/2017 tiến vào thủ đô Harare, bắt giữ tổng thống Robert Mugabe, nhà lãnh đạo già nhất thế giới còn đang tại vị. Tuy nhiên quân đội khẳng định đây không phải là một vụ đảo chính.
Chuyện gì đã xảy ra?
Theo các nhân chứng, một đoàn xe quân sự đã được trông thấy hôm qua 14/11 gần Harare, và những phát súng nổ trong đêm gần tư dinh của tổng thống Robert Mugabe, 93 tuổi, người lãnh đạo Zimbabwe bằng bàn tay sắt từ khi nước này được độc lập năm 1980.
Sáng nay, các xe bọc thép của quân đội kiểm soát các ngõ vào Quốc Hội, trụ sở đảng cầm quyền Zanu-PF và văn phòng nơi tổng thống thường họp với các bộ trưởng. Ngoài ra các hoạt động khác tại thủ đô diễn ra gần như bình thường.
Một sĩ quan cao cấp trong một bài nói chuyện trên truyền hình quốc gia giải thích, quân đội can thiệp để trừ khử «những tên tội phạm» trong vòng thân cận tổng thống, nhưng không muốn «lật đổ chính phủ». Tướng Sibusiso Moyo khẳng định: «Đây không phải là một cuộc đảo chính quân sự chống lại chính quyền».

Tổng thống Mugabe ở đâu?

Ông Mugabe có nói chuyện điện thoại với tổng thống Nam Phi Jacob Zuma, cho biết đang bị quản thúc tại gia ở thủ đô Harare, nhưng nói rằng vẫn khỏe.
Trong đêm, tướng Moyo khẳng định tổng thống và gia đình «bình an vô sự», an toàn của họ được «bảo đảm», nhưng không cho biết thêm chi tiết. Về phần phu nhân Grace thì không được nhắc đến.

Người kế nhiệm: Bản chất vấn đề

Dù đã lớn tuổi và yếu sức, ông Robert Mugabe đã được đảng Zanu-PF đưa ra ứng cử thêm một nhiệm kỳ trong cuộc bầu cử năm 2018. Trong hậu trường, cuộc đấu đá để giành quyền kế vị đã diễn ra quyết liệt từ nhiều tháng qua.
Emmerson Mnangagwa, 75 tuổi, cựu giám đốc tình báo đáng gờm, được coi như người kế vị tự nhiên từ khi được thăng làm phó tổng thống Zimbabwe năm 2014. Tuy vậy tham vọng của ông đã bị chận đứng bởi đệ nhất phu nhân Grace Mugabe, 52 tuổi, vợ thứ nhì của tổng thống, nổi tiếng là hay nổi cơn lôi đình và mê hàng hiệu. Tuần trước, ông Mnangagwa đã bị cách chức sau khi so kè với bà Grace và phải đi lưu vong.
Ông Mnangagwa, một trong những thủ lãnh của cuộc chiến giành độc lập cho Zimbabwe, có được sự ủng hộ của giới quân nhân. Lần đầu tiên thách thức quyền lực tổng thống, tổng tham mưu trưởng quân đội Constantino Chiwenga hôm thứ Hai 13/11 cực lực phản đối việc cách chức ông Mnangagwa và cảnh báo rằng quân đội có thể «can thiệp» nếu vụ «thanh trừng» trong đảng Zanu-PF không dừng lại.
Bà Grace Mugabe, lãnh đạo Liên đoàn Phụ nữ đầy quyền lực của Zanu-PF, có thể dựa vào một nhóm nhà hoạt động trẻ của đảng được mệnh danh là «Thế hệ 40» hay «G40», vẫn chưa phát biểu gì về cuộc khủng hoảng hiện nay.

Phản ứng quốc tế

Tổng thống Nam Phi Jacob Zuma, một người ủng hộ nhiệt thành đồng nhiệm Zimbabwe, hôm nay tuyên bố tất cả các thay đổi chế độ «không theo Hiến pháp» ở nước láng giềng. «Rất quan ngại» về tình hình, ông Zuma gởi hai đặc phái viên đến gặp tổng thống Mugabe và quân đội.
Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Zimbabwe hôm nay khuyến cáo các công dân Mỹ nên ở trong nhà vì «những bất định về chính trị».
Luân Đôn, vốn là cường quốc thực dân cũ, đề nghị công dân Anh «tránh mọi hoạt động chính trị», nhắc nhở rằng «chính quyền đôi khi sử dụng vũ lực để đàn áp biểu tình» trong quá khứ.
Paris kêu gọi tôn trọng Hiến pháp, cho biết «đang quan tâm theo dõi các diễn biến tại Zimbabwe». Liên Hiệp Châu Âu hôm nay cũng đề nghị «đối thoại» để có được một «giải pháp hòa bình».
Thụy My 15-11-2017

--------------------
Môi trường–Khí hậu: 15.000 nhà khoa học hối thúc hành động khẩn

 

Người biểu tình vì khí hậu, mang mặt nạ tổng thống Mỹ Trump và trang phục gấu trắng, với khẩu hiệu "Protect the climate - stop coal/Bảo vệ khí hậu-chống than đá", Bonn, 04/11/2017, hai ngày trước COP23.REUTERS/Wolfgang Rattay

(RFI): «Tiểu đường, một thị trường rất sinh lời», hay «Bạo hành tình dục: Không khí chiến tranh ở Holywood» là một số chủ đề lớn trang nhất của các nhật báo Pháp hôm nay. Tuy nhiên, ám ảnh về môi trường là chủ đề chính của nhiều báo. La Croix chạy tựa trang nhất: «Phải chăng cần giới hạn dân số thế giới để cứu nguy Trái đất?». Le Monde có bài xã luận: «Môi trường: Tiếng kêu cứu».
«Môi trường: Tiếng kêu cứu» của Le Monde giải thích bối cảnh của «lời kêu gọi chưa từng có», của hơn 15.000 nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực, từ 184 quốc gia, được công bố hôm thứ Hai 13/11/2017, trên tạp chí khoa học Bioscience. Các nhà khoa học khẩn thiết kêu gọi giới lãnh đạo chính trị thế giới «nỗ lực hết sức». Nếu tốc độ phá hủy môi trường tiếp tục diễn ra vô cùng nhanh chóng như hiện nay, điều kiện sống trên hành tinh chúng ta sẽ trở nên tồi tệ đến mức «không thể vãn hồi», với kết quả là «đói nghèo» tăng vọt.
Quy mô của lời báo động nói trên được so sánh với lời báo động, được đưa ra lần đầu tiên vào năm 1992, nhân hội nghị toàn cầu đầu tiên về môi trường, Thượng đỉnh Rio.
Kể từ đó, cộng đồng nhân loại đã đạt được nhiều hiệp ước quốc tế để tự vệ trước các đe dọa lớn về môi trường, như biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học bị hủy diệt, sa mạc hóa, ô nhiễm, đại dương suy thoái, hay tầng ô-zôn bị phá hủy… Tuy nhiên, «Lời kêu gọi» của 15.000 khoa học gia ghi nhận «một sự thực cay đắng». Đó là bất chấp các hiệp ước, ngoài vấn đề ô-zôn, mọi lĩnh vực khác đều đang trở nên ngày một tồi tệ.
Trong nhiều lĩnh vực, đã có quá ít nỗ lực, thậm chí gần như không có gì, chính quyền các nước «dường như đã không đưa ra được các biện pháp tương xứng với thách thức». Lời kêu gọi lưu ý, cho dù đa số các thách thức về môi trường là mang tính toàn cầu, nhưng không thể phủ nhận trách nhiệm của chính quyền mỗi nước.
Le Monde nhấn mạnh trước hết đến trách nhiệm của nước Pháp, quốc gia khẳng định đi đầu trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Trong lúc tổng thống Macron kêu gọi «Hãy làm cho hành tinh chúng ta vĩ đại trở lại!», chính phủ Pháp vẫn sẵn sàng cho phép mở thêm «một mỏ vàng khổng lồ tại Guyanna, đẩy lùi thời hạn… đóng cửa các nhà máy điện hạt nhân, chuẩn bị cho việc xóa bỏ các trợ cấp cho nông nghiệp tôn trọng môi trường, trở lui trong đề xuất đánh thuế vào các giao dịch tài chính để lấy tiền giúp các nước nghèo đối phó với biến đổi khí hậu…».
Nhìn chung, theo Le Monde, «việc không có dũng cảm chính trị, việc chính quyền bị các nhóm lợi ích ngăn cản ảnh hưởng lớn đến các đàm phán quốc tế». Tờ báo Pháp nhắc lại là thỏa thuận khí hậu Paris 2015, với các cam kết ở mức độ hiện nay, sẽ không thể tránh cho nhiệt độ Trái đất tăng thêm 3°C, so với thời tiền công nghiệp. Mà ở mức tăng «mới chỉ có 1°C» như hiện nay, chúng ta đã thấy hậu quả lớn như thế nào: từ các trận bão khổng lồ tại vùng vịnh Caribe, đến nạn khô hạn tàn phá miền đông châu Phi…
Sự khác biệt giữa năm 1992 và hiện tại trong thực tế môi trường là rất lớn. Đây là một hiện thực mà «không ai còn có thể phủ nhận, ngoài một nhóm người vô trách nhiệm đang nắm quyền tại Washington». Kêu gọi của 15.000 nhà khoa học là «một lời khẩn nài mới» - một phần tư thế kỷ sau kêu gọi Rio - gửi đến các nhà lãnh đạo, như một nhắn nhủ: «hành động trễ hơn sẽ là quá chậm».

Trung Quốc đi đầu năng lượng xanh, cũng đi đầu về ô nhiễm

Thách thức môi trường, trước hết là khí hậu, hết sức nan giải. Phụ trương Le Figaro trong bài «Trung Quốc đẩy mạnh cuộc cách mạng năng lượng», lưu ý với độc giả là cho dù Bắc Kinh đang khẩn trương cuộc chuyển tiếp sang kinh tế xanh (Trung Quốc được ca ngợi là chiếm đến 40% năng lượng tái tạo của thế giới - năm 2016), thì nền kinh tế thứ hai thế giới vẫn là thủ phạm chính của ô nhiễm khí thải, chiếm gần 1/3 toàn cầu, gấp đôi Hoa Kỳ. Và khối lượng năng lượng hóa thạch được sử dụng tại Trung Quốc sẽ vẫn tiếp tục tăng đến tận năm 2040. Cụ thể là trong một phần tư thế kỷ tới Trung Quốc sẽ còn phải xây thêm các nhà máy điện (bao gồm điện than và dầu mỏ), với tổng lượng điện tương đương với sản lượng điện của Hoa Kỳ hiện nay.

COP23: Chính quyền Mỹ cô lập và mâu thuẫn

Kêu gọi của 15.000 nhà khoa học được tung ra đúng vào lúc hội nghị khí hậu toàn cầu COP23, đang diễn ra tại Bonn, Đức (từ 06/11 đến 17/11). Le Figaro có bài «Hoa Kỳ cổ vũ cho năng lượng hóa thạch tại COP23».
Trong khuôn khổ COP23, phái đoàn Mỹ tổ chức một sinh hoạt duy nhất bên lề hội nghị chống biến đổi khí hậu, với chủ đề khuyến khích phát triển «than sạch, hiệu quả». Một hành động chẳng khác nào, tuyên truyền cho thuốc lá trong một hội thảo chống ung thư, như nhận định của cựu thị trưởng New York, Bloomberg, một lãnh đạo cuộc chiến bảo vệ khí hậu. Theo ghi nhận của Le Figaro, ngay sau phát biểu của đại diện Mỹ, khoảng hai phần ba người tham dự đứng dậy hát vang để phản đối, và rời khỏi phòng họp.
Libération có bài phóng sự, nêu bật sự cô lập của chính quyền Mỹ tại COP23. Quốc gia cuối cùng chưa ký thỏa thuận khí hậu là Syria, đất nước đang trong chiến tranh, hôm 07/11 đã quyết định sẽ tham gia.
Bản thân nước Mỹ cũng bị phân đôi. 15 tiểu bang, với 40% GDP Mỹ, hưởng ứng lời kêu gọi của cựu thị trưởng New York, và thống đốc California, tổ chức «một phái đoàn riêng» tham gia COP23, và tuyên bố sẽ thương thuyết riêng với các láng giềng Bắc Mỹ - Canada và Mêhicô - về khí hậu, vào năm tới 2018. Hội nghị sẽ diễn ra tại California.
Thống đốc tiểu bang Cali, ông Jerry Brown, rất nỗ lực hoạt động bên lề COP23, để huy động lực lượng. Theo ông, «nếu nhân loại muốn sống còn, dứt khoát phải thay đổi triệt để phương thức sản xuất hiện nay». Thách thức về chính trị là hết sức lớn, «bởi các tập đoàn năng lượng hóa thạch đang tìm mọi cách để kháng cự. Kẻ thù của chúng ta rất mạnh, chính vì vậy chúng tôi có mặt tại đây để gây niềm phấn khích, chống lại tình trạng thúc thủ, trì trệ».
Vẫn theo Libération, thực ra thái độ của chính phủ Mỹ là rất mâu thuẫn. Một mặt, tuyên bố rút khỏi thỏa thuận khí hậu, nhưng mặt khác vẫn muốn tham gia các đàm phán tại COP23, một hội nghị chủ yếu mang tính kỹ thuật, nhằm xác định các mục tiêu cụ thể, mang tính giai đoạn. Một số nhân chứng ghi nhận, thái độ của phía chính phủ Mỹ, đôi khi mang tính tích cực tại một số cuộc họp, nhưng đôi khi lại «rất cứng rắn», gây khó cho đàm phán. Nhiều quốc gia phát triển lợi dụng thái độ này của phía Mỹ, để kìm hãm đàm phán.

«Đế chế dầu mỏ» Na Uy bị điệu ra tòa

Trong lĩnh vực khí hậu, xã hội dân sự Na Uy đã kiên quyết hành động. Ngày 14/11, hai tổ chức bảo vệ môi trường Greenpeace và «Nature og ungdom» (Thiên nhiên và giới trẻ) tham dự phiên tòa xét đơn kiện chống lại việc chính quyền nước này cho phép khai thác 40 lô dầu tại Bắc Cực. Đây là lần đầu tiên các NGO Na Uy kiện chính quyền về khí hậu.
Theo người phụ trách Greenpeace, việc chính quyền ra quyết định cấp giấy phép khai thác dầu, chưa đầy một tháng sau khi Oslo ký thỏa thuận khí hậu Paris, cho thấy thái độ mâu thuẫn, đến trơ tráo, của chính quyền Na Uy, chẳng khác nào, một người cha khuyên con không hút thuốc, trong lúc trên miệng vẫn phì phèo điếu thuốc.
Các tổ chức phi chính phủ tố cáo chính quyền Na Uy không ngừng xuất khẩu ô nhiễm CO2 ra thế giới qua mặt hàng dầu mỏ, gấp đến 10 lần so với năm 1991. Phiên tòa dự kiến sẽ diễn ra đến ngày 23/11.

Hậu quả tâm lý khôn lường của biến đổi khí hậu

Trong khi chờ đợi các nỗ lực bảo vệ khí hậu, môi trường mang lại kết quả, mà chắc chắn không thể ngày một ngày hai, phụ trương Le Monde hôm nay dành một chủ đề chính cho những hậu quả «tâm lý» của việc Trái đất bị hâm nóng, một vấn đề cho đến nay còn rất bị coi nhẹ.
Le Monde dẫn lại một báo cáo về vấn đề này của Hiệp hội tâm lý học Mỹ và tổ chức EcoAmerica, điều tra về hậu quả tâm lý của siêu bão Katrina 2005 đối với các cư dân Hoa Kỳ ở miền nam nước Mỹ. Một vài con số được đưa ra cho thấy tình trạng người mất trí nhớ, rối loạn nhận thức gia tăng, số lượng cú điện thoại yêu cầu trợ giúp tâm lý-tâm thần tăng 60%. Tỉ lệ tự sát tăng gấp ba lần trong thời gian hai năm sau thảm họa.
Le Monde cũng lưu ý: cần phân biệt các hệ quả tâm lý sau các thảm họa thiên nhiên trực tiếp, với các hệ quả do những biến đổi lâu dài hơn, như Trái đất nóng lên, khô hạn, nước biển dâng cao…, buộc nhiều người phải tị nạn. Theo Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc, từ nay đến 2050, ít nhất 250 triệu người phải di cư do khí hậu. Như vậy, hàng trăm triệu người sẽ là những nạn nhân tâm lý trực tiếp của biến đổi khí hậu.
Nhưng theo Le Monde, nhìn chung, hậu quả tâm lý thực sự của biến đổi khí hậu còn lớn hơn nhiều. Theo một báo cáo của châu Âu, chỉ riêng tại Pháp, đã có 41% cho biết «rất lo ngại» trước các hiểm họa của biến đổi khí hậu.

Môi trường: Dân số và «lối sống phương Tây», đâu là thủ phạm chính?

Vẫn trong lĩnh vực môi trường, báo La Croix có hồ sơ đặc biệt, tìm cách giải mã câu hỏi: Phải chăng giới hạn dân số sẽ giúp cứu Trái đất? Nếu như câu trả lời hiển nhiên là có, thì một vấn đề chủ yếu là làm cách nào?
Tuy nhiên, theo một chuyên gia Viện dân số quốc gia Pháp INED, trong vài chục năm tới, dân số thế giới sẽ tiếp tục tăng nhanh, không cách nào cản nổi, tuy nhiên, nếu có các biện pháp thích đáng, dân số toàn cầu có thể đạt đỉnh 9 tỉ người, và bắt đầu giảm đi kể từ năm 2075. Các điều kiện chủ yếu giúp cho việc kìm hãm dân số về dài hạn, đó là cải thiện điều kiện sống, trình độ hiểu biết, và từ đó người trong cuộc sẽ tự nhận thức ra hành động thế nào là đúng.
Cũng hồ sơ của La Croix nhấn mạnh, tuy nhiên dân số đông đúc chưa phải là nhân tố số một tác động đến môi trường. Các nước giàu có, phát triển như Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật, Đức, Anh hay Canada…, những quốc gia với «lối sống phương Tây» (di chuyển nhiều bằng xe hơi, máy bay, tiêu thụ nhiều thịt), chịu trách nhiệm chính về lượng khí thải do năng lượng hóa thạch, nền nông nghiệp thâm canh (tốn phân bón, thuốc trừ sâu) gây ô nhiễm…
Trọng Thành 15-11-2017



--------------------
Bạo hành tình dục: «Không khí chiến tranh» tại Holywood

 
(RFI): Trở lại với chủ đề trang nhất các báo Pháp. Holywood trong cơn lốc xoáy của các lạm dụng tình dục Weinstein là tựa chính của Le Figaro.
Một tháng sau khi các bạo hành tình dục của nhà sản xuất phim Weinstein bị phanh phui, tờ báo ghi nhận một «không khí chiến tranh» đang ngự trị tại đây. Một khi «chiếc hộp Pandore» đã được mở bung, người ta đang chờ đợi những ai sẽ bị nêu tên, tiếp theo các tên tuổi như nhà sản xuất Brett Ratnner, đạo diễn James Toback, các tài tử Steven Seagal, Louis C. K., và Kevin Spacy, hay ông chủ của Amazon Studio hùng mạnh. Chủ nhân nhiều dự án phim truyện, phim truyền hình, hồi hộp lo sợ dự án đổ bể, nếu một nhân vật chủ chốt bị tố cáo. «Cơn động đất», mà vụ Weinstein khởi phát, chưa có dấu hiệu dừng lại.
Cũng liên quan đến các tố giác bạo hành tình dục quy mô lớn, nhưng tại Pháp, Libération dành hồ sơ lớn cho «Nạn bạo hành tình dục tại phong trào thanh niên của đảng Xã Hội», một đảng chính trị cảnh tả lớn của nước Pháp. Tờ báo thiên tả có phóng sự điều tra về các tố giác nhắm vào người lãnh đạo phong trào, của 8 phụ nữ. Libération nêu bật thái độ đạo đức giả của người bị tố giác, từng tự xưng là tranh đấu cho nữ quyền.
Điều chính yếu mà Libération muốn chuyển đến độc giả là thái độ đồng lõa của cả một bộ máy, trong một thời gian dài, không những im lặng trước các tố giác liên tục được đưa ra, mà còn vu cáo những người tố giác, và tìm cách loại họ khỏi hệ thống. Tờ báo so sánh thái độ này với «bộ luật ormeta, luật im lặng của giới mafia». Libération ca ngợi «vụ Weinstein ở Holywood có ưu điểm lớn là đã phá bung bức tường im lặng, và giờ là lúc tư pháp vào cuộc».
Trọng Thành 15-11-2017

--------------------
Tin Đọc Nhanh

 


(AFP)-Hồng Kông: Phong trào độc lập mở chiến dịch vận động mới.
Hôm qua,14/11/17, phong trào tranh đấu cho Hồng Kông độc lập nâng tầm hoạt động, thách thức cảnh cáo «không được vượt làn ranh đỏ» của ông Tập Cận Bình. Hôm thứ ba, một tổ chức sinh viên và «Mặt Trận Dân Tộc Hồng Kông» đã mang biểu ngữ và hàng ngàn truyền đơn với nội dung «phải thoát Trung để bảo vệ dân tộc» và kêu gọi dân chủ hóa Hoa Lục, đến phân phát tại hàng chục khu đại học xá.

(AFP)- Venezuela: Phá sản, Caracas được Nga triển hạn nợ.

Đến Mat cơva sáng nay, 15/11/2017, phái đoàn chính phủ Venezuela do bộ trưởng tài chính Simon Zerpa đã được Nga đồng ý bơm thêm dưỡng khí. Thỏa thuận ký kết liên quan đến khỏan tín dụng 3 tỷ đôla vay của Nga để mua vũ khí. Nội dung và điều kiện triển hạn nợ sẽ được công bố sau, theo AFP. Tổng số nợ của Venezuela lên đến 150 tỷ đôla trong số này có gần 10 tỷ đáo hạn.

(AFP) - Đa số dân Úc tán đồng hôn nhân đồng giới.

Theo kết quả công bố hôm nay, 15/11/2017, trong cuộc bỏ phiếu kéo dài hai tháng, gần 62% trên số 12,7 triệu người tham gia cuộc trưng cầu, đã trả lời thuận cho hôn nhân đồng giới. Hàng ngàn người khắp nước Úc đã xuống đường chào đón kết quả. Thủ tướng Malcom Turnbull cũng tán thành kết quả và hy vọng luật được thay đổi trước lễ Giáng Sinh. Mong muốn của người dân còn phải được Nghị Viện thông qua dưới dạng luật, nhiều người trong cánh bảo thủ đảng của ông rất phản đối. Dự luật có thể được đưa ra ngay vào ngày mai, 16/11.

(AFP)
Ngân hàng Thế giới (WB) yêu cầu Ukraina lập tòa án xử tham nhũng.
Ngân hàng Thế giới hôm qua 14/11/2017 đã đòi hỏi Ukraina thực hiện cam kết thành lập một tòa án đặc biệt, để đấu tranh chống nạn tham nhũng hàng năm làm thiệt hại từ 1 đến 2% tăng trưởng kinh tế của đất nước. Tham nhũng ở mọi cấp ở Ukraina là trở ngại chủ yếu cho đầu tư ngoại quốc mà nước này đang rất cần sau nhiều năm chiến tranh.

(AFP)
Số nạn nhân thiệt mạng vì khủng bố giảm trong năm 2016.
Theo chỉ số về khủng bố thế giới (GTI) vừa công bố hôm nay 15/11/2017, số người chết trong các vụ tấn công khủng bố năm qua là 25.673 người, giảm 22% so với năm 2014. Tại 4/5 quốc gia bị ảnh hưởng nhiều nhất là Syria, Pakistan, Afghanistan và Nigeria, số nạn nhân giảm đến 80%. Tuy nhiên Trung tâm nghiên cứu Úc Institute for Economics and Peace (IEP), xu hướng đáng ngại là số lượng các nước bị khủng bố đã tăng từ 65 nước năm 2015 lên 77 nước trong năm 2016.

(AFP)
Nghị viện Châu Âu thông qua quy định mới chống hàng Trung Quốc bán phá giá.
Nghị viện Châu Âu hôm nay 15/11/2017 đã thông qua quy định chống phá giá mới, chủ yếu nhằm chống lại hàng Trung Quốc cạnh tranh bất chính. Văn bản này quy định phương thức tính toán mới để đánh thuế chống phá giá, với nhiều tiêu chí khác nhau như ảnh hưởng của Nhà nước đối với nền kinh tế, sự hiện diện phố biến của các công ty quốc doanh hay lãnh vực tài chính thiếu độc lập, kể cả phá giá về xã hội và môi trường.

(AFP) - Chính phủ Na Uy bị kiện vì không tôn trọng cam kết về khí hậu.

Chính phủ Na Uy đã bị các tổ chức bảo vệ môi sinh Greenpeace, Natur og Ungdom, Grandparents' Climate Campaign kiện vì đã cho thăm dò dầu hỏa ở Bắc Cực ngược lại với cam kết trước đây. Phiên tòa đã mở ra ngày hôm qua, 14/11/2017 tại Oslo.
RFI 15-11-2017

--------------------
Airbus giành hợp đồng lịch sử bán 430 máy bay

 

John Leahy giám đốc thương mại Airbus ( giữa) họp báo sau khi giành được hợp đồng với công ty đầu tư Mỹ Indigo Partners tại Hội chợ Hàng không Dubai 15/11/ 2017Reuters/Satish Kumar

(RFI): Tập đoàn Airbus hôm nay 15/11/2017 đã giành được hợp đồng lớn nhất từ trước đến nay, với đơn đặt hàng 430 phi cơ A320 tầm trung có tổng trị giá 49,5 tỉ đô la từ công ty đầu tư Mỹ Indigo Partners, tại hội chợ hàng không Dubai.
Theo tổng giám đốc Airbus Fabrice Bregier, «đây là thắng lợi áp đảo của Airbus và kiểu máy bay A320 trong vận chuyển hàng không thế giới». Hợp đồng này gồm 273 chiếc A320neo và 157 chiếc A321neo, được trang bị các động cơ thế hệ mới giúp giảm 15% lượng nhiên liệu tiêu thụ.
Với hợp đồng khổng lồ mới nhận được, Airbus đã qua mặt đối thủ Boeing năm nay, với 718 hợp đồng so với Boeing chỉ có 605. Tổng cộng từ khi ra đời năm 1988 cho đến nay, đã có trên 13.700 chiếc A320 được đặt mua, trở thành kiểu phi cơ bán chạy nhất trong lịch sử.
Indigo Partners là công ty chuyên cho các hãng hàng không giá rẻ thuê máy bay, do ông Bill Franke, một trong những tên tuổi lớn trong ngành hàng không thế giới, thành lập.
Vào trưa nay, cổ phiếu Airbus đã tăng 2,92%, đạt 85,98 euro, cao nhất trong số các cổ phiếu hàng đầu của Pháp CAC 40 (-0,45%).
Thụy My 15-11-2017

--------------------
Tập đoàn Pháp Lafarge bị điều tra vì cáo buộc tài trợ cho Daech

 

Một công trình của tập đoàn Pháp Lafarge tại Paris. Ảnh minh họa chụp ngày 22/05/2017.Reuters

(RFI): Trong khuôn khổ cuộc điều tra về tập đoàn xi măng Pháp Lafarge, bi tình nghi tài trợ cho tổ chức Nhà Nước Hồi Giáo ở Syria, vào hôm qua, 14/11/2017, trụ sở của tập đoàn này ở Paris và Bruxelles đã bị khám xét.
Tập đoàn Pháp-Thụy Sĩ đã thừa nhận có rót tiền cho những nhóm vũ trang để có thể duy trì hoạt động ở Jalabiya, Syria, từ 2013 đến 2014. Đây là một vùng dưới quyền kiểm soát của tổ chức Nhà Nước Hồi Giáo.
Tập đoàn đã chi tiền mãi lộ để đi qua các chốt kiểm tra của quân thánh chiến. Lafarge cũng là một khách hàng thường xuyên mua nguyên liệu do Daech bán ra.
Hiệp hội Sherpa nhân danh các nhân viên người Syria là tổ chức đầu tiên là đã đệ đơn kiện tập đoàn Lafarge, tiếp theo là bộ Kinh Tế Pháp.
Cựu nhân viên của Lafarge cho rằng tập đoàn đã được sự đồng ý của chính quyền Pháp để tiếp tục hoạt động ở Syria. Hiệp hội Sherpa yêu cầu Tư Pháp mời cựu ngoại trưởng Laurent Fabius giải thích về vụ việc.
Mai Vân 15-11-2017

--------------------
Quân đội Nga dùng hình ảnh trò chơi video làm bằng chứng tố cáo Mỹ

 

Hình ảnh trích từ trò chơi vidéo AC-130 Gunship Simulator.@youtube

(RFI): Quân đội Nga hôm qua 14/11/2017 đã công bố những hình ảnh được cho là «bằng chứng không thể chối cãi» của việc Hoa Kỳ «bảo vệ» tổ chức Nhà Nước Hồi Giáo (Daech, IS). Tuy nhiên mạng xã hội nhanh chóng phát giác đó là những ảnh chụp lại màn hình một trò chơi video.
Trên các tài khoản chính thức Twitter và Facebook, và một thông cáo mà AFP nhận được, bộ Quốc Phòng Nga đăng các không ảnh đen trắng, nói rằng được chụp ngày 9/11 tại biên giới Irak-Syria. Cơ quan này khẳng định đây là những «bằng chứng không thể chối cãi» cho thấy Hoa Kỳ «vừa làm ra vẻ đấu tranh chống khủng bố trước cộng đồng quốc tế, vừa bảo vệ cho các đơn vị Daech».
Tuy nhiên tổ chức phi chính phủ Conflict Intelligence Team (CIT) cùng với nhiều cư dân mạng nhanh chóng phát hiện những tấm ảnh này lấy từ trò chơi video chiến tranh «AC-130 Gunship Simulator: Special Ops Squadron» (tạm dịch «Mô phỏng trực thăng chiến đấu AC-130: Đội đặc nhiệm»). Theo CIT, những hình ảnh còn lại là từ các video do bộ Nội Vụ Irak phổ biến vào năm 2016, về các cuộc không kích quân thánh chiến.
Quân đội Nga bèn nhanh chóng xóa các ảnh đã bị phát hiện, và nói với hãng tin nhà nước Nga RIA-Novosti đây là «sự nhầm lẫn» của một nhân viên dân sự.
Đại tá Ryan Dillon, phát ngôn viên của liên minh chống thánh chiến do Hoa Kỳ lãnh đạo, chế giễu rằng các thông cáo của bộ Quốc Phòng Nga cũng «chính xác» như các cuộc không kích của họ. Theo ông, lý do khiến Nga phải tung ra hàng loạt lời dối trá là do đang bị thất bại tại Syria. Sự cố các hình ảnh lấy từ trò chơi video «phù hợp với những cáo buộc của bộ Quốc Phòng Nga: vô căn cứ, không chính xác và hoàn toàn sai trái».
Hồi tháng Sáu, nhiều phương tiện truyền thông cho biết tổng thống Vladimir Putin đã cho đạo diễn Mỹ Oliver Stone xem một video về Không quân Nga oanh kích Syria, nhưng thật ra đó là Không quân Mỹ oanh kích Afghanistan hồi năm 2013. Điện Kremlin bác bỏ thông tin này.
Thụy My 15-11-2017

--------------------
COP 23: Pháp và Đức muốn tạo sức bật mới cho cuộc đấu tranh về khí hậu

 

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (L) và thủ tướng Đức Angela Merkel tại hội nghị thượng đỉnh về kỹ thuật số tại Tallinn, Estonia ngày 28/09/2017.JANEK SKARZYNSKI / AFP
(RFI) Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và thủ tướng Đức Angela Merkel vào hôm nay 15/11/2017 đích thân đến tham dự Hội Nghị Khí Hậu COP23, tổ chức cho đến thứ Sáu này tại Bonn. Lãnh đạo Pháp và Dức đến để tạo sức bật mới cho cuộc đấu tranh bảo vệ trái đất, nhất là sau khi Hoa Kỳ chính thức rút ra khỏi hiệp định Paris.

Tuy nhiên thủ tướng Merkel đang trong thế khó khăn, vì Đức có nguy cơ không tôn trọng được cam kết giảm khí thải CO2 do việc các nhà máy nhiệt điện vẫn còn tiêu thụ rất nhiều than, với tỷ lệ lên đến 40%.
Thông tín viên RFI Blandine Milcent tại Đức, cho biết tình hình:
Bà Angela Merkel sẽ không đưa ra lịch trình bỏ việc sử dụng than như đảng Xanh thúc giục hay đưa vấn đề này lên hàng ưu tiên.
Từng là bộ trưởng Môi Trường thời ông Helmut Kohl, thủ tưởng Đức đi theo luận điểm của cánh bảo thủ thuộc đảng CDU, theo đó bỏ sử dụng than có nghĩa làm mất đi hàng ngàn công việc làm tại các vùng sản xuất than như bắc Rhénanie, Brandebourg hay Saxe.
Hồ sơ treo lơ lửng trong lúc mà Đức rõ ràng là không tôn trọng cam kết giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính.
Berlin đã hứa giảm 40% lượng khí thải ra vào năm 2020 so với mức của năm 1990. Theo giới chuyên gia muốn như thế, thì phải đóng ít ra một nửa các trung tâm nhiệt điện.
Khoảng 80 tập đoàn trong đó có Siemens hay Adidas, đã đến yêu cầu thủ tướng Đức nỗ lực thêm. Bà Merkel hứa sẽ tìm biện pháp mới nhưng chưa thấy có gì cụ thể trong chiều hướng này.
Mai Vân 15-11-2017

--------------------
Hạ Viện Nga thông qua luật về truyền thông nước ngoài để trả đũa Mỹ

 

Douma, Hạ Viện Nga trong một phiên họp toàn thể.Fotobank.wikimedia.orgER

(RFI): Các dân biểu Nga vào hôm nay, 15/11/2017, đã thông qua đạo luật về truyền thông nước ngoài hoạt động tại Nga, buộc các hãng truyền thông này phải đăng ký trong tư cách «cơ quan nước ngoài». Luật được thông qua với 409 phiếu thuận trên tổng số 450, và còn đợi thượng viện thông qua trước khi chuyển qua cho tổng thống Putin ký ban hành.
Luật thông qua hôm nay là biện pháp trả đũa việc đài truyền hình Nga Russia Today (RT) đã phải ghi danh là «cơ quan nước ngoài» ở Mỹ. Thông tín viên RFI, Daniel Vallot tại Matxcơva cho biết thêm tình hình:
Cho đến giờ thì chưa có danh sách các hãng truyền thông có thể là đối tượng bị nhắm. Theo phó chủ tịch Hạ Viện, bộ Tư Pháp sẽ đưa ra quyết định là truyền thông nào sẽ phải ghi danh là «cơ quan nước ngoài». Tuy nhiên cũng đã có nhiều cái tên được nêu lên. Trước tiên là hai đài Voice of America (VOA) và Radio Free Europe, hai phương tiện truyền thông do Quốc Hội Mỹ tài trợ.
Riêng luật để trừng phạt giới truyền thông nước ngoài thì đã có rồi. Đó là luật cho phép tuyên bố «không hoan nghênh» đối với một loạt tổ chức phi chính phủ với lý do là nhận tiền của nước ngoài. Trong khuôn khổ các quy định thông qua năm 2012, sau đó được tăng cường vào năm 2015, một số tổ chức đã phải ngưng hoạt động.
Với luật mới - sẽ được ban hành rất nhanh chóng - Matxcơva muốn đáp trả những phiền phức mà đài RT gặp phải ở Mỹ. Tổng thống Putin đã nói đến một «cuộc tấn công vào tự do ngôn luận» và hứa hẹn đáp trả đích đáng.
Sau các đại sứ quán và lãnh sự quán, giờ đây đến lượt truyền thông chịu hậu quả của cuộc "chiến tranh lạnh" giữa Nga và Mỹ trong những tháng vừa qua.
Mai Vân 15-11-2017

--------------------
Liban, chiếc máy bay không người lái

 

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron (phải) tiếp bộ trưởng Ngoại Giao Liban Gebran Bassil, tại Paris ngày 14/11/2017 nhằm tìm lối thoát cho cuộc khủng hoảng Trung Đông.REUTERS/Francois Mori

(RFI): Nước Pháp, với quan hệ chặt chẽ với mọi tác nhân trong khu vực Trung Đông, tìm cách «đem» thủ tướng Liban Saad Hariri về nước. Tuy nhiên, khả năng của Paris có giới hạn trong lúc Liban như con tàu bay không người điều khiển.
Sau Libya, khí hậu và hạt nhân Iran, nước Pháp một lần nữa lên tuyến đầu với một hồ sơ nóng bỏng Liban. Tổng thống Emmanuel Macron, sau khi đích thân gặp thái tử nối ngôi Ả Rập Xê Út, tiếp ngoại trưởng Liban tại điện Elysée chiều thứ Ba và qua hôm nay (15/11), ngoại trưởng Pháp bay sang Iran. Theo tuyên bố cúa ngoại trưởng Liban, Gebran Bassil, thủ tướng Saad Hariri đang ở trong hoàn cảnh «không rõ ràng, không bình thường».
Sự kiện thủ tướng Liban Saad Hariri tuyên bố từ chức gây ra nhiều bình luận, đồn đoán, nào là Hariri bị Ryad bắt cóc, Israel sắp tấn công… Tổ chức Hezbollah-Liban thì cho rằng Ả Rập Xê Út đứng sau vụ khủng hoảng này.

Căng thẳng với Iran và Hezbollah

Theo AFP, điều chắc chắn là Ả Rập Xê Út Sunni, ủng hộ Saad Hariri, và Iran Shia, bảo trợ cho Hezbollah-Liban, đang tranh giành ảnh hưởng qua những cuộc khủng hoảng trong vùng từ Syria cho đến Yemen.
Do vậy, Hezbollah tố cáo Ả Rập Xê Út tìm cách can thiệp vào Liban không phải là thiếu cơ sở. Vấn đề là tổ chức võ trang Shia này nhận vũ khí của Iran và sát cánh với «tình nguyện quân» Iran tiếp tay với chế độ Damas.
Xem xét động cơ thúc đẩy thủ tướng Saad Hariri bỏ nhiệm sở có thể giúp hiểu được phần nào tình trạng bế tắc ở Liban.
Cách nay đúng một năm, khi nhận lời mời làm thủ tướng Liban, doanh nhân trẻ tuổi này, theo đạo Hồi hệ phái Sunni, chấp nhận bỏ Riyad về Beyrouth. Ông cũng chấp nhận trả giá «hòa giải» với Hezbollah, tổ chức bị tình nghi ám sát thân phụ của ông, Rafic Hariri, tháng 02/2005, lúc đó là thủ tướng Liban, bạn thân của tổng thống Pháp Jacques Chirac.
Tuy nhiên, sự hy sinh của Saad Hariri không đem lại kết quả mong muốn cho Liban. Chiến tranh Syria đã vô tình đặt «Thụy sĩ của Địa Trung Hải» ra ngoài ống kính truyền hình thế giới. Công cuộc tái thiết trì trệ, quốc tế chỉ ủng hộ yếu ớt, Riyad cũng phớt lờ đồng minh, trong khi kinh tế Liban biểu hiện nhiều dấu hiệu «khủng hoảng cấu trúc», hệ quả của tình trạng tham ô bất trị, theo nhận định của Peter Harling, một chuyên gia về Trung Đông.
Rất có thể thủ tướng Liban đánh lá bài báo động để thúc đẩy công luận chú ý hơn về tình hình Liban. Đối với Riyad, chiến thuật này có lợi theo nghĩa sẽ gây sức ép lên tổ chức Hezbollah càng ngày càng nguy hiểm: Tích trữ vũ khí và hỗ trợ cho các nhóm dân quân Shia khắp khu vực.
Mỹ và Israel cũng đang gia tăng áp lực lên Iran và Hezbollah Liban. Tình thế này, theo Peter Harling (Le Monde 15/11/2017) có thể đưa Liban vào một cuộc chiến tranh mới vì Iran không bao giờ hy sinh Hezbollah.

Giới hạn thiệt hại

Trong tình hình dầu sôi lửa bỏng này, nước Pháp của Emmanuel Macron lên tuyến đầu. Theo phân tích của chuyên gia Denis Bauchard, thuộc Viện quan hệ quốc tế IFRI, khác với Washington, Paris có thể đối thoại với tất cả mọi phe kể cả phe Shia.
Nước Pháp phải dấn thân một phần vì bổn phận lịch sử với Liban, một phần vì Liban biết trông cậy vào ai? Chính sách của Donald Trump như thế nào? Ở châu Âu, Anh Quốc đang bối rối vì Brexit, Đức Quốc cũng phân tâm vì nội tình chính trị chưa giải quyết xong.
Giáo sư chính trị Ziad Majed, người Pháp gốc Liban, giảng dạy tại đại học Mỹ ở Paris tỏ ra lạc quan hơn cho rằng Paris có thể trợ giúp làm giảm bớt thiệt hại trong khi chờ đợi một giải pháp lâu dài. Giải pháp đó đến từ Washington.
Trong khi chờ đợi, người dân địa phương hy vọng chiếc tàu bay Liban, dù thiếu phi công, sẽ hạ cánh bình yên. Với điều kiện, không bị trúng hoả tiễn của Israel.
Tú Anh 15-11-2017