HOME
Tin Thế Giới
 
Donald Trump bốc lửa trên diễn đàn Liên Hiệp Quốc
 

Tổng thống Mỹ Donald Trump "đốt cháy" diễn đàn Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tại New York trong bài phát biểu ấn tượng ngày 19/09/2017. REUTERS/Lucas Jackson

(RFI): Bài diễn văn nảy lửa của tổng thống Mỹ Donald Trump trong lần đầu tiên bước lên diễn đàn Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc được tất cả các báo Pháp hôm nay chú ý. Câu tuyên bố của ông Trump được Libération chạy tựa trang nhất «Sẵn sàng hủy diệt toàn bộ Bắc Hàn», tấm ảnh tổng thống Mỹ và câu nói này cũng xuất hiện ở trang bìa Le Figaro Les Echos. Ở trang trong, Libération nhấn mạnh «Tại Liên Hiệp Quốc, Trump đe dọa tận thế», còn theo Le Figaro, «Trump chặt những kẻ thù ra từng mảnh nhỏ». Les Echos ghi nhận «Trump đả kích dữ dội Bắc Hàn, Iran và Venezuela».

Chống lại các Nhà nước «côn đồ, suy thoái, sát nhân»…
Libération nhận định, trong bài diễn văn đầu tiên rất được chờ đợi (và cũng rất được e ngại) này, Bắc Hàn và Iran bị ông Trump xếp vào loại «Nhà nước côn đồ», gợi nhớ đến «trục tội ác» của người tiền nhiệm George W.Bush trước đây. Tổng thống Mỹ nhấn mạnh: «Hoa Kỳ rất hùng mạnh và đã rất kiên nhẫn. Nhưng nếu chúng tôi buộc lòng phải tự vệ, hoặc bảo vệ các đồng minh, chúng tôi không có chọn lựa nào khác ngoài việc hủy diệt toàn bộ Bắc Hàn».
Trước các lãnh đạo 193 nước thành viên Liên Hiệp Quốc, ông Trump đã dành phần lớn bài diễn văn để tấn công chế độ «suy thoái» Bình Nhưỡng. Tuy giọng điệu hiếu chiến là hiếm thấy trong môi trường vốn lịch sự này, những hồi đầu tháng Tám Donald Trump cũng đã từng hứa hẹn «lửa và cuồng nộ» nếu Bình Nhưỡng không ngưng khiêu khích.
Cựu đại sứ Pháp tại Liên Hiệp Quốc Jean-Marc De La Sablière giải thích: «Những lời này ngầm hướng đến Trung Quốc, để Bắc Kinh phải lo trừng phạt và áp dụng trừng phạt nhiều hơn. Tuy nhiên từ cửa miệng một tổng thống Mỹ, trên diễn đàn Liên Hiệp Quốc, những phát biểu cứng rằn đầy đe dọa này là đáng lo ngại».
Trong bài diễn văn dài 45 phút - quy định thời gian dành cho một nguyên thủ là 15 phút, nhưng thường ít được tôn trọng - ông Trump cũng đả kích «Nhà nước côn đồ» Iran, «chế độ độc tài tham nhũng ẩn giấu sau chiếc mặt nạ dân chủ». Ông nói: «Chúng tôi không thể để cho một chế độ sát nhân tiếp tục các hành động gây bất ổn (…) và không thể tôn trọng một hiệp định nếu nó nhắm vào việc thiết lập một chương trình nguyên tử».
Người chủ trương «Nước Mỹ trước hết» không chỉ tấn công Bắc Hàn của Kim Jong Un và Iran của các giáo chủ Hồi giáo, mà còn không tha cả Cuba của Castro và Venezuela của Maduro. Donald Trump tố cáo Cuba, «chế độ tham nhũng, gây bất ổn», và Venezuela, một ví dụ cho «chủ nghĩa xã hội được áp dụng một cách trung thành», nơi mà «kẻ trụy lạc» Nicolas Maduro «đã phá hoại một đất nước thịnh vượng».

Mỹ-Pháp: Đơn phương và đa phương

Việc tôn trọng «chủ quyền», từ ngữ được phát biểu 21 lần, theo tổng thống Mỹ, là điều kiện cho hòa bình và hợp tác quốc tế. Ông nói: «Chúng tôi không chờ đợi những quốc gia khác nhau chia sẻ văn hóa, truyền thống và thậm chí hệ thống chính quyền của chúng tôi. Nhưng chúng tôi mong rằng mỗi nước hoàn thành hai nghĩa vụ: tôn trọng lợi ích của dân tộc mình và quyền của tất cả những quốc gia có chủ quyền khác».
Đặc phái viên của Le Figaro tại New York ghi nhận, quan điểm này được Đại hội đồng vỗ tay hoan nghênh. Tổng cộng ông Trump được vỗ tay năm lần trong suốt bài diễn văn, nhưng đa số thời gian cử tọa chỉ giữ im lặng một cách lịch sự. Bên cạnh đó, bài nói chuyện của tổng thống Pháp Emmanuel Macron - cũng là lần đầu tiên bước lên diễn đàn Liên Hiệp Quốc, hai tiếng đồng hồ sau tổng thống Mỹ - cổ vũ chủ nghĩa đa phương, đã nhận được nhiều tràng pháo tay kéo dài.
Ngược với ông Trump, tổng thống trẻ tuổi của nước Pháp phản đối mọi ý định leo thang, cho rằng nên đưa Bắc Hàn ngồi vào bàn đàm phán. Về cuộc chiến Syria, ông Macron coi đây là «một thất bại tập thể», «chỉ có giải pháp chính trị» thông qua việc thành lập một nhóm tiếp xúc mới có hy vọng kết thúc, tất nhiên là không thể vượt qua lằn ranh đỏ vũ khí hóa học.
Nhưng trung tâm của bài diễn văn là cuộc đấu tranh chống khủng bố, «một cuộc chiến quân sự nhưng cũng về chính trị, giáo dục, văn hóa, đạo đức». Tờ báo cánh hữu cũng nhận thấy lời kêu gọi của Pháp không được báo chí Mỹ quan tâm lắm: không có kênh truyền hình lớn nào truyền trực tiếp phát biểu của ông Emmanuel Macron, mà dành thì giờ cho các vấn đề nội bộ.

Truyền thống tự kềm chế của các cường quốc nguyên tử bị phá vỡ

Trong bài xã luận mang tên «Chừng mực», nhật báo thiên tả Libération cho rằng nhân dân Mỹ có nguy cơ sẽ nhanh chóng hối hận khi đưa một «người khùng, hoặc khùng phân nửa», theo tờ báo, vào Nhà Trắng. Các tuyên bố của tổng thống Donald Trump trên diễn đàn Liên Hiệp Quốc cho thấy ngành ngoại giao thế giới đang trong một tình thế lố bịch.
Libération nhắc nhở: hôm 11/04/1951 tổng thống Harry Truman đã cho ngưng chức tổng tham mưu trưởng quân đội Mỹ tại Nam Hàn đối với tướng Douglas MacArthur, người hùng trong Đệ nhị Thế chiến, vì sợ những chỉ thị của mình được thực hiện quá trớn, và nghi ngờ vị tướng nổi tiếng sẽ sử dụng vũ khí hạt nhân tấn công quân Bắc Hàn. Mà tổng thống Truman chính là người đã từng ra lệnh thả hai quả bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki! Ông nhận định rằng không thể tái diễn việc này, trước viễn cảnh diệt chủng vì vũ khí nguyên tử. Ngày nay, Donald Trump lại nêu ra ngọn lửa hạt nhân trước Bắc Hàn.
Đã hẳn là Hoa Kỳ chỉ dự kiến trả đũa trong trường hợp lợi ích sống còn của Mỹ hoặc các đồng minh bị đe dọa, nhưng truyền thống xưa nay là thận trọng. Các quốc gia có vũ khí nguyên tử luôn chọn lựa từ ngữ, tránh leo thang nguy hiểm. Cũng nhờ cân nhắc kỹ lời lẽ, mà John Kennedy đã giải tỏa được cuộc khủng hoảng hoả tiễn Cuba. Trong khi Donald Trump, chỉ với một câu nói vang như sấm, đã quẳng xuống sông xuống biển tất cả truyền thống kềm chế về chiến lược lẫn khẩu chiến.

Những bài diễn văn ấn tượng trước Liên Hiệp Quốc

Trang web của Le Figaro cũng điểm qua những bài diễn văn ấn tượng trước đây tại Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc. Chẳng hạn như Fidel Castro hôm 26/09/1960 đã phát biểu suốt 4 giờ 29 phút «để nói lên sự thật». Đây là bài diễn văn dài nhất trong lịch sử Liên Hiệp Quốc. Lãnh tụ Cuba kịch liệt đả kích chính phủ Mỹ và tư bản, ông nói: «Tư bản tài chính của đế quốc là một cô gái điếm không thể quyến rũ nổi chúng tôi».
Vài ngày sau, đến lượt ông Nikita Krouchtchev làm diễn đàn bốc lửa, trong bối cảnh cuộc chiến tranh lạnh. Lần đầu tiên tham dự Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, lãnh tụ Liên Xô chỉ trích đế quốc Mỹ và ủng hộ các nước châu Phi vừa giành độc lập. Bị đại diện Philippines chất vấn về âm mưu khống chế các nước Đông Âu, tổng bí thư đảng Cộng Sản Liên Xô đã nổi khùng, rút giày đập mạnh vào bục giảng, khiến chủ tịch Đại hội đồng phải cho cúp micro.
Mười năm sau đó, ngày 13/11/1974, được mời tham dự lần đầu tiên theo đòi hỏi của Phong trào không liên kết, chủ tịch Palestine, ông Yasser Arafat gởi đến Israel một thông điệp lịch sử với ẩn ý đe dọa. Ông nói: «Tôi đến đây, mang theo một nhành ô liu và một khẩu súng cách mạng, xin đừng để nhành ô liu rơi khỏi tay tôi».

Xung đột trên thế giới đã vượt tầm khu vực

Nhìn rộng hơn, khi trả lời phỏng vấn của Libération, nhà ngoại giao Jean-Marie Guéhenno nhận định, từ năm năm qua, các cuộc xung đột đã trở nên nguy hiểm vì vượt quá tầm những nhân tố trong khu vực.
Từng là người chỉ huy các lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc (2000-2008) và hiện đang lãnh đạo think tank International Crisis Group, ông Jean-Marie Guéhenno điểm lại những cuộc xung đột trên thế giới và vai trò bị tranh cãi của Liên Hiệp Quốc.
Trong suốt một thời gian dài, chỉ có 5% khả năng xảy ra xung đột, nhưng nay các chuyên gia ước lượng tỉ lệ này lên đến 25%. Không thể chắc chắn rằng Kim Jong Un biết chính xác lúc nào nên tiến và lúc nào thì lùi, về phía Washington thì bất định, hai yếu tố này pha trộn lại khiến tình hình trở nên nguy hiểm.
Nước Mỹ của ông Trump biểu hiện cho một xu thế đang lên tại nhiều nơi khác, đó là mối nghi ngờ về khả năng quản lý tập thể các vấn đề của hành tinh. Hoa Kỳ đang co cụm lại, nhưng tại châu Âu, dân tộc chủ nghĩa cũng lan rộng. Thế giới trở nên nguy hiểm hơn vì các định chế quản lý khủng hoảng đã bị yếu đi.
Từ sau chiến tranh lạnh, đa số những cuộc xung đột chỉ trong phạm vi từng nước, và hầu hết đã được giải quyết. Nhưng trong 5 năm gần đây, xung đột tiếp diễn với nhiều mức độ khác nhau. Chẳng hạn cuộc chiến Syria ở mức độ quốc gia đồng thời cũng mang tầm khu vực, với sự đối đầu giữa Iran, Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ, thậm chí quốc tế: giữa Nga và phương Tây. Những cuộc chiến kết thúc thường không mang tính địa chính trị, như hiệp ước giải giáp lực lượng FARC ở Colombia.
Thụy My 20-09-2017



--------------------
Thần tượng dân chủ Aung San Suu Kyi gây thất vọng về hồ sơ Rohingya

 
(RFI): Nhìn sang châu Á, một bài diễn văn khác cũng được các báo Pháp chú ý, đó là phát biểu của bà Aung San Suu Kyi, một thời là thần tượng dân chủ, về vấn đề người Rohingya. Le Figaro nhận định «Aung San Suu Kyi tránh né thực trạng đàn áp người Rohingya đã khiến họ phải đi tị nạn».
Trong bài nói chuyện bằng một thứ tiếng Anh hoàn hảo vì từng học ở Oxford, bà Suu Kyi khoe rằng «đại đa số người dân Arakan không di tản», trong khi các hình ảnh vệ tinh được Human Rights Watch phân tích cho thấy trên 200 ngôi làng đã bị đốt cháy kể từ cuối tháng Tám đến nay. Phát biểu suốt nửa giờ, bà chỉ nhắc đến từ «Rohingya» mỗi một lần, khi nói về nhóm nổi dậy «khủng bố» ARSA (Quân đội cứu rỗi người Rohingya ở Arakhan). Giáo sư Ashraful Azad, trường đại học Chittagong nhận định, «ARSA giúp cho chính quyền Miến Điện có được một cái cớ bằng vàng» cho các hoạt động «thanh lọc», nhân danh đấu tranh chống khủng bố.
Le Figaro ghi nhận tại các trại tị nạn, người Rohingya không để ý đến những lời lẽ của giải Nobel hòa bình, mà điều quan tâm duy nhất của họ là sống sót. Vấn đề «hồi hương» được bà Suu Kyi nêu ra cũng thế. Trong hàng dài những người chờ lãnh thực phẩm cứu trợ, một người tị nạn cho biết: «Ở đây, người ta giúp đỡ chúng tôi, còn ở bên kia biên giới chỉ có nạn đàn áp mà thôi».
Đặc phái viên La Croix tại Răngun nói về «Sự dửng dưng trước thảm kịch của người Rohingya», ngay cả đối với những người Hồi giáo Miến Điện. Theo Aung Ko Ko thuộc hiệp hội Mosaic, nếu thảm họa nhân đạo này không gây xúc động cho những người theo đạo Hồi ở Răngun, đó cũng là vì «báo chí địa phương xử lý thông tin dưới khía cạnh duy nhất là an ninh quốc gia và nhập cư bất hợp pháp».
Bà Suu Kyi nhấn mạnh cần phải trông cậy vào bà để kéo dài nỗ lực cần thiết cho quá trình chuyển đổi Miến Điện, nhưng Libération than thở: «Mặc cho những lời lẽ đáng nguyền rủa và sự chối cãi của Aung San Suu Kyi, chúng ta không có sự chọn lựa nào khác».
Thụy My 20-09-2017

--------------------
Nam Hàn đề nghị ''ngừng bắn" trong thời gian Thế Vận Hội Pyeongchang

 

Công trình điêu khắc tại công viên thể thao mùa đông Alpensia Sports ở Pyeongchang, thành phố được chọn để tổ chức Thế vận hội 2018. Ảnh chụp ngày 7/7/2011.REUTERS/Jo Yong-Hak

(RFI): Nam Hàn chuẩn bị dự thảo nghị quyết của Liên Hiệp Quốc, kêu gọi «ngừng bắn toàn cầu» trong thời gian diễn ra Thế Vận Hội mùa đông tại nước này, theo thông báo của phủ tổng thống Nam Hàn Moon Jae In sau cuộc trao đổi với lãnh đạo Ủy Ban Olympic quốc tế.
Theo Reuters, trong buổi nói chuyện ngày 19/09/2017 với chủ tịch Ủy Ban Olympic quốc tế Thomas Bach ở New York, chính phủ Nam Hàn tái khẳng định khả năng bảo đảm an ninh của nước này cho sự kiện thể thao quốc tế nói trên, trong bối cảnh căng thẳng gia tăng với Bình Nhưỡng và hiện Nam Hàn và Bắc Hàn coi như vẫn còn trong tình trạng chiến tranh.
Đài truyền hình Nhật Bản NHK cho biết cụ thể là, sau buổi nói chuyện nói trên, chính phủ Nam Hàn đã chuyển một dự thảo nghị quyết về «ngừng bắn toàn cầu» đến Liên Hiệp Quốc. Nghị quyết đã được nhiều nước ủng hộ.
Cho đến nay, trong giới thể thao, có một số lo ngại về tình hình an ninh tại Nam Hàn trong thời gian diễn ra Thế Vận Hội, nhưng theo Ủy Ban Olympic quốc tế, «không có dấu hiệu» nào cho thấy an ninh của Thế Vận Hội tại Pyeongchang bị đe dọa.
Thế Vận Hội mùa đông sẽ diễn ra tại Pyeongchang, Nam Hàn, từ ngày 9 đến 25/02/2018. Địa điểm nói trên cách đường biên giới Nam Bắc Hàn khoảng 80 km. Nam Hàn là quốc gia châu Á đầu tiên tổ chức Thế Vận Hội mùa đông, ngoài Nhật Bản.
Kêu gọi «ngừng bắn toàn cầu» nhân dịp Thế Vận Hội đã trở thành truyền thống từ hai thập niên nay. Hòa bình trong thời gian Olympic là vấn đề đặc biệt được tổ chức quốc tế International Olympic Truce Foundation - ra đời năm 2000 - thúc đẩy, thể theo truyền thống thể thao thời Hy Lạp cổ đại.
Dự thảo nghị quyết nói trên sẽ được đưa ra bỏ phiếu tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc ngày 13/11/2017 tới. Câu hỏi đặt ra là, trong tình hình căng thẳng về hạt nhân Bắc Hàn hiện nay, liệu các bên liên quan có nhân cơ hội hòa hoãn này để cải thiện tình hình?

Hàng ngàn lao động Bắc Hàn sẽ rời Koweit và Qatar

Reuters hôm qua, dẫn lại một nguồn tin ngoại giao, cho hay hàng ngàn lao động Bắc Hàn sẽ phải rời khỏi hai quốc gia vùng Vịnh nói trên, sau khi visa của họ không được hai nước nói trên triển hạn. Quyết định của Koweit và Qatar được đưa ra sau khi Hội Đồng Bảo An ra quyết định gia tăng trừng phạt Bình Nhưỡng, đồng thời do áp lực từ Hoa Kỳ.
Reuters cũng cho biết chính quyền Đài Loan hôm nay quyết định ngừng xuất khẩu dầu mỏ sang Bắc Hàn và ngưng nhập khẩu hàng dệt may từ quốc gia này, để hưởng ứng lệnh trừng phạt của Liên Hiệp Quốc.
Trọng Thành 20-09-2017

--------------------
Trump gây thêm khó khăn cho chiến lược Bắc Hàn của Mỹ

 

Quang cảnh phiên họp Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc lần thứ 72 tại New York ngày 19/09/2017. REUTERS/Brendan McDermid

(RFI): Ai cũng biết rằng ông Donald Trump không phải là một nhân vật ôn hòa, nhưng hôm qua cả thế giới đã sững sờ khi nghe tổng thống Hoa Kỳ lên tiếng đe dọa «hủy diệt hoàn toàn» Bắc Hàn. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một vị tổng thống Mỹ đưa ra lời đe dọa tiêu diệt một quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc. Cho tới nay, người ta chỉ nghe những lời đe dọa như vậy từ chế độ như Bình Nhưỡng.
Khi phát biểu như trên, ông Donald Trump có lẽ muốn thể hiện quyết tâm của Washington bằng mọi giá ngăn chận Bắc Hàn trang bị vũ khí hủy diệt hàng loạt, cho dù chính quyền Hoa Kỳ hiện nay biết rằng họ không thể chọn ngay giải pháp quân sự với chế độ Bình Nhưỡng. Bởi vì, mọi can thiệp quân sự nhằm tiêu diệt kho vũ khí hoả tiễn và hạt nhân của Bắc Hàn đều chứa đựng nhiều nguy cơ đối với các đồng minh của Mỹ trong khu vực, đặc biệt là Nam Hàn và Nhật Bản, những nơi hoàn toàn nằm trong tầm bắn của hoả tiễn Bắc Hàn.
Bộ trưởng Quốc Phòng Jim Mattis, khi được hỏi về bài phát biểu của tổng thống Trump hôm qua, đã tuyên bố rằng chính quyền Hoa Kỳ vẫn muốn giải quyết vấn đề Bắc Hàn «thông qua các phương tiện ngoại giao».
Các biện pháp trừng phạt ngày càng nặng nề của Liên Hiệp Quốc nhắm vào chế độ Bình Nhưỡng cho tới nay hầu như không có tác dụng, trong khi mà chính quyền Mỹ vẫn chưa vạch ra được chiến lược nào khác một cách rõ ràng. Nga và Trung Quốc, tuy bỏ phiếu thông qua các biện pháp trừng phạt mới của Liên Hiệp Quốc, vẫn thúc giục Hoa Kỳ tìm cách đối thoại với Bắc Hàn. Nhưng phía Mỹ cho rằng hiện chưa phải là lúc mở lại đàm phán chính thức với chế độ Kim Jong-Un.
Trong khi đó, tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc, bài phát biểu của tổng thống Trump có giọng điệu ngày càng hiếu chiến với Bắc Hàn. Tệ hại hơn, tổng thống Mỹ còn đặt hai chế độ Bình Nhưỡng và Teheran vào chung một rọ mang tên là «quốc gia côn đồ». Bất chấp việc Iran đã chấp nhận ký với các cường quốc một hiệp định về ngưng chương trình hạt nhân của nước này cách đây hai năm, nhưng tổng thống Trump lại dọa sẽ rút khỏi hoặc sửa đổi hiệp định này.
Theo nhận định của chuyên gia Mark Fitzpatrick, thuộc Viện Quốc tế Nghiên Cứu Chiến Lược, IISS, việc ông Trump so sánh Bình Nhưỡng với Teheran có thể khiến cho Kim Jong-Un càng thấy cần phải trang bị vũ khí nguyên tử và hoả tiễn đạn đạo để đối đầu với Hoa Kỳ, và không thể nào thương lượng một hiệp định tương tự với Mỹ để rồi cũng sẽ có chung số phận như Iran.
Khi thương lượng hiệp định hạt nhân Iran năm 2015, chính quyền Obama vẫn luôn nhấn mạnh rằng thỏa thuận này nhằm chứng tỏ Washington sẵn sàng thương lượng với bất cứ đối thủ nào có thiện chí, ám chỉ đến những quốc gia như Bắc Hàn.
Với những vụ bắn hoả tiễn và thử hạt nhân khiêu khích cộng đồng quốc tế, Bình Nhưỡng coi như đã loại trừ khả năng đạt thương lượng ngoại giao. Nhưng các đồng minh của Mỹ vẫn không muốn tổng thống Trump từ bỏ hẳn giải pháp hòa bình cho cuộc khủng hoảng Bắc Hàn.
Hôm qua, phát biểu trước ông Trump, tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres đã kêu gọi chọn con đường ngoại giao. Một sự mong đợi không được đáp trả. Vài phút sau, tổng thống Mỹ đã dọa «hủy diệt hoàn toàn» Bắc Hàn và như vậy ông đã khép chặt hơn nữa cánh cửa đối thoại với Bình Nhưỡng.
Nếu Kim Jong Un tiếp tục cho bắn hoả tiễn và thử hạt nhân mà chính quyền Trump vẫn không có hành động quân sự nào để «hủy diệt hoàn toàn», thì lúc đó còn gì là uy tín của Hoa Kỳ?
Thanh Phương 20-09-2017

--------------------
Khủng hoảng Rohingya: Anh Quốc hoãn hợp tác quân sự với Miến Điện

 

Hơn 370 000 Rohingyas chạy lánh nạn sang Bangladesh.REUTERS/Danish Siddiqui

(RFI): Để gây áp lực với Naypiydaw, thủ tướng Anh quyết định tạm ngưng chương trình trợ giúp quân đội Miến Điện, thủ phạm đàn áp sắc dân Rohingya ở bang Arakan (Rakhine). Lời hứa của lãnh đạo chính phủ dân sự Aung San Suu Kyi tổ chức đón nhận lại 421.000 dân tị nạn không làm Anh Quốc an tâm.
Từ Luân Đôn, thông tín viên Muriel Delcroix tường thuật:
"Trước áp lực quốc tế cũng như do mối quan hệ lịch sử với Miến Điện, thuộc địa của Anh cho đến tận năm 1948, Luân Đôn đã có hành động đầu tiên. Bộ Quốc Phòng quyết định đình chỉ mọi hợp tác quân sự cũng như chương trình huấn luyện quân đội Miến Điện cho đến khi nào «có một giải pháp chấp nhận được» cho tình trạng người Rohingya.
Mặt khác, Luân Đôn kêu gọi «quân đội Miến Điện ngay tức khắc phải có biện pháp cần thiết chấm dứt bạo lực ở bang Arakan và bảo vệ tất cả thường dân».
Mỗi năm, Anh Quốc chi khoảng 350 000 euro để đào tạo quân đội Miến Điện về Anh ngữ, về tác phong và luật pháp quốc tế nhưng không huấn luyện tác chiến.
Hồi đầu tháng 9/2017, thứ trưởng ngoại giao Anh còn biện minh trước quốc hội là không nên cắt đứt quan hệ với quân đội Miến Điện vì «hướng dẫn cho các quân nhân thời hiện đại biết hành động như thế nào trong một chế độ dân chủ» bao giờ cũng «hiệu quả hơn là cô lập họ».
Quyết định của thủ tướng Theresa May tạm ngưng hợp tác với quân đội Miến Điện được loan báo vào lúc lãnh đạo Miến Điện Aung San Suu Kyi, trong thông điệp ngày 19 tháng 9, tuyên bố sẵn sàng tổ chức cho 421 000 người Rohingya lánh nạn tại Bangladesh hồi hương nhưng không đề nghị một giải pháp cụ thể nào để chấm dứt tình trạng mà Liên Hiệp Quốc tố cáo là thanh lọc sắc tộc."
Bị người tị nạn tràn ngập, Bangladesh một lần nữa thúc giục Miến Điện nhận lại người Rohingya, mặt khác đưa quân đến vùng biên giới để giữ trật tự và tiếp sức với các tổ chức thiện nguyện.
Theo bộ trưởng bộ Công Chánh Obadiul Quader, nhân vật có thế lực nhất nhì trong đảng cầm quyền, quân đội Bangladesh được lệnh tham gia vào công việc cứu trợ tị nạn, xây dựng trại tạm cư và bảo đảm vệ sinh, hai công việc cực kỳ nặng nhọc đã vượt khả năng của các tổ chức nhân đạo.
Tú Anh 20-09-2017

--------------------
Khủng hoảng bán đảo Triều Tiên: Youtube khai hỏa?

 

Ảnh của hãng thông tấn Bắc Hàn KCNA cung cấp, ngày 16/09/2017, với lời chú: lãnh đạo Kim Jong Un xem bắn thử hoả tiễn Hwasong-12. Reuters không có phương tiện để thẩm định tính xác thực của bức ảnh.KCNA via REUTERS

(RFI): Bình Nhưỡng liên tục thử hoả tiễn, Seoul vội vàng tập trận. Nhưng chưa có một trận chiến thật sự nào diễn ra trên bán đảo Triều Tiên. Thế nhưng, cuộc chiến trên mạng dường như đã bắt đầu mà người khai hỏa là mạng Youtube. Một hành động khiến cộng đồng khoa học nổi giận.
Trang mạng chia sẻ video đã kiểm duyệt Bắc Hàn bằng cách đóng cửa hai kênh tuyên truyền thường nhật của nước này. Một biện pháp đã khiến những nhà khoa học đang nghiên cứu về Bắc Hàn bất bình. Bởi vì, những hình ảnh video này có thể mang đến những thông tin quý giá về đất nước khép kín nhất hành tinh.
Từ Seoul, thông tín viên Frederic Ojardias giải thích vì sao Youtube lại đưa ra quyết định kỳ lạ này.
«Youtube đã đóng hai kênh tuyên truyền quan trọng Bắc Hàn, đó là kênh «Urimizokkiri» - nghĩa là «Dân tộc ta» - và kênh Tonpomail, vốn dĩ do hiệp hội những cư dân Bắc Hàn ở Nhật Bản quản lý.
Những kênh này phát đi mỗi ngày bản tin của đài truyền hình nhà nước và nhiều đoạn video tuyên truyền. Trên trang mạng, Youtube mà chủ sở hữu là tập đoàn Google của Hoa Kỳ có giải thích rằng những kênh đó bị đóng cửa là «do có đơn kiện» và «vì đã vi phạm cam kết của cộng đồng Youtube».
Thế nhưng, nguyên nhân cụ thể của hành động kiểm duyệt này lại không rõ ràng. Những kênh đó không có đăng quảng cáo, nên những kênh này chẳng đem về cho Bình Nhưỡng một xu ngoại tệ nào. Rất có khả năng là luật sư của Youtube đã tỏ ra cẩn thận quá đà, trong việc chạy theo nghị quyết mới nhất của Liên Hiệp Quốc, áp đặt các lệnh trừng phạt nghiêm khắc nhắm vào chế độ Bình Nhưỡng sau vụ thử hạt nhân mới nhất.»
Vấn đề là quyết định của Youtube đã khiến giới chuyên gia về Bắc Hàn nổi giận. Bởi vì nhờ vào các đoạn video này mà các nhà nghiên cứu lục tìm tỉ mỉ hòng nhặt nhạnh những thông tin quý giá về đất nước quá ư là bí hiểm. Thông tín viên Frederic Ojardias giải thích tiếp:
«Những video này còn giúp các nhà nghiên cứu theo dõi được các di chuyển của lãnh đạo Kim Jong Un, xác định được những cơ sở quân sự mới, có được những chi tiết kỹ thuật về những loại hoả tiễn mới nhất, xác định những nhân vật cao cấp xung quanh lãnh đạo họ Kim, hay như là biết được những gì chế độ nói với người dân...
Trong một thư ngỏ gởi Youtube, nhà phân tích người Mỹ Curtis Melvin đưa ra một danh sách dài ví dụ về những thông tin có được. Ông cho đấy là những «thiệt hại nghiêm trọng cho công việc của những người nghiên cứu các nguồn thông tin công khai».
Công việc này là thiết yếu, nó cho phép công luận và giới phóng viên tiếp cận những phân tích độc lập. Và điều này còn quan trọng hơn nữa vào lúc căng thẳng đã trở nên trầm trọng từ nhiều tháng nay. Joshua Pollack, một chuyên gia về không phổ biến hạt nhân nhấn mạnh rằng quyết định chặn hai kênh này của Youtube đưa ra không đúng thời điểm.»
Bất chấp các phản đối của giới nghiên cứu, Youtube kiên quyết không lùi bước. Một phát ngôn viên của hãng đã biện minh như sau trong một thông cáo:
«Chúng tôi rất lấy làm vui mừng là Youtube là một diễn đàn cho phép làm rõ những góc khuất của hành timh... nhưng chúng tôi phải tôn trọng luật lệ».
Vẫn theo thông tín viên Frederic Ojardias thì đây không phải là lần đầu tiên Youtube ngăn chận các tài khoản sử dụng của Bắc Hàn. Năm 2016, một kênh truyền hình đã bị rút khỏi trang mạng. Các nhà khoa học giờ đây chỉ biết trông đợi những kênh truyền hình tuyên truyền khác xuất hiện trên trang mạng của Trung Quốc chẳng hạn.
RFI 20-09-2017

--------------------
Le Figaro: «Nam Hàn là một yếu tố khó lường»

 

Binh sĩ Nam Hàn tham gia tham gia một cuộc tập trận tại Pocheon 19/09/2017.REUTERS/Kim Hong-Ji

(RFI): Căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên chưa biết lúc nào hạ nhiệt. Cộng đồng quốc tế gần như bất lực trước một loạt các vụ phóng thử hoả tiễn khiêu khích của Bắc Hàn. Tuy nhiên, chuyên gia Balbina Hwang, khi trả lời phỏng vấn báo Le Figaro (16/09/2017) cảnh báo, nếu Nam Hàn rút khỏi hiệp ước không phổ biến hạt nhân, cuộc khủng hoảng trên bán đảo sẽ còn thêm nghiêm trọng.

LE FIGARO - Kim Jong Un tiếp tục trò thách thức mặc cả. Vậy lãnh đạo Bắc Hàn sẽ đi đến đâu? Yếu tố mới mà tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra là gì trong trò chơi nguy hiểm này?

Căng thẳng với Bắc Hàn luôn luôn gia tăng theo vết lầy của các vụ Bình Nhưỡng vi phạm những chuẩn mực quốc tế. Thế rồi, những căng thẳng này sẽ bốc hơi cho đến khi lại xuất hiện một sự khiêu khích mới của Bắc Hàn. Tình trạng này đã kéo dài từ nhiều thập kỷ qua, điều này giải thích vì sao Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc đã ra đến 24 nghị quyết về Bắc Hàn. Dường như đã nhiều lần, người ta tưởng rằng tình hình sẽ rơi vào một cuộc xung đột quân sự quy mô lớn, nhưng điều này chưa bao giờ xẩy ra. Không có yếu tố thực chất nào cho thấy có khả năng xẩy ra một cuộc xung đột nghiêm trọng hơn.
Donald Trump là một vị tổng thống rất bất thường và dường như ông tự trao cho mình nhiệm vụ xóa bỏ nguyên trạng, nhưng cuối cùng, cái định chế «tổng thống» lại lớn hơn cá nhân con người đang ở phòng Bầu Dục, Nhà Trắng. Tuy nhiên, bán đảo Triều Tiên vẫn là một hồ sơ độc nhất, mối đe dọa duy nhất chưa được giải quyết từ sau Đệ Nhị Thế Chiến.
Chiến tranh Triều Tiên năm 1950 là phép thử đầu tiên về thỏa thuận an ninh tập thể của Liên Hiệp Quốc và cũng là biểu thị quân sự rõ ràng nhất của chiến tranh lạnh. Hoa Kỳ đóng vai người canh gác, để kìm hãm Bình Nhưỡng, đặc biệt là bảo vệ Seoul. Việc thể chế hóa mối quan hệ song phương đặc biệt này đóng vai trò chủ chốt trong những thời kỳ căng thẳng nguy hiểm nhất.

Ai là người làm chủ được cuộc khủng hoảng này?

Hiển nhiên là Kim Jong Un. Ông ta muốn Bắc Hàn có thể quyết định được vận mệnh đất nước mình, một cách độc lập. Điều này vượt lên trên cả quyết tâm muốn duy trì sự sống còn của chế độ. Bản thân sự tồn tại của Bắc Hàn kể từ khi bán đảo Triều Tiên bị chia cắt vào năm 1945 (do các nước lớn quyết định) là một ý đồ tạo ra một sự độc lập thực sự, cho dù tình hình địa lý tại đây bị ngự trị bởi các ganh đua của những cường quốc lớn. Công cuộc tìm kiếm chủ quyền đầy viễn vông này là động lực thúc đẩy cách hành xử của hai nước Triều Tiên.

Hoa Kỳ khai thác yếu tố khó lường trong tính cách của Donald Trump để làm cho mọi người dễ tin là có giải pháp quân sự và buộc Trung Quốc phải hành động. Liệu cách thức này có hiệu quả không?

Các giải pháp quân sự của Mỹ bị thu hẹp, chỉ trong lĩnh vực phòng thủ và răn đe, cho dù về mặt kỹ thuật, khả năng tấn công vẫn có. Tất cả mọi người chỉ trích Donald Trump có những phát biểu hiếu chiến, nhưng các phát biểu này cũng có ích, đó là Hoa Kỳ không bao giờ từ bỏ giải pháp quân sự. Nếu không thì làm sao các đồng minh của Mỹ có thể tin tưởng được. Mỗi lần Hoa Kỳ phô trương cơ bắp quân sự thì Bắc Hàn lại lùi bước, không lùi hẳn hoàn toàn mà vẫn động đậy ở bên bờ vực thẳm. Không có bất kỳ lý do nào để nghĩ rằng điều này thay đổi, bởi vì chế độ Bình Nhưỡng không điên rồ mà rất tính toán.

Liệu Trung Quốc có giải pháp cho vấn đề Bắc Hàn hay không?

Tôi nghi ngờ vì lợi ích an ninh của Bắc Kinh không trùng hợp với lợi ích an ninh của Mỹ. Trung Quốc không thấy là các giá trị của Bắc Hàn về mặt cơ bản là không thể chấp nhận được. Thậm chí, Bắc Hàn là một chiếc lá nho cần thiết, làm cho Trung Quốc có bộ mặt khả dĩ. Cũng nên thấy là Bắc Kinh bất bình về cân bằng lực lượng tại châu Á, về mặt lịch sử, Trung Quốc coi khu vực này như một hệ thống cấp bậc trên dưới trong đó Trung Quốc là trung tâm.
Trở ngại lớn nhất ngăn cản các ý đồ của Trung Quốc, đó là sức mạnh của Mỹ, hệ thống liên minh với Nhật Bản, Nam Hàn và các nước khác. Do vậy, Trung Quốc sẽ tiếp tục ủng hộ Bắc Hàn, mặc dù Bắc Kinh cho rằng cách hành xử của Bình Nhưỡng là đáng ghét.
Một điểm cơ bản khác là cho dù Bắc Kinh có ảnh hưởng kinh tế to lớn đối với Bình Nhưỡng, nhưng đây không phải là đòn bẩy quyết định. Bắc Hàn thù ghét sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Bình Nhưỡng đã phát triển quan hệ trong bóng tối với các tác nhân không phải của Nhà nước Trung Quốc và với các quốc gia khác mà Bắc Kinh không kiểm soát được.

Vậy động lực nào đang diễn ra tại Nam Hàn?

Trái ngược với những gì người ta hay nói, Bắc Hàn chắc chắn là tác nhân trong khu vực dễ lường nhất. Đây không phải là trường hợp của Nam Hàn, đất nước đang có nhiều biến đổi và theo tôi, đây là quốc gia khó lường nhất. Các hành động của tổng thống Moon làm tôi ngạc nhiên (tư tưởng cánh tả đẩy tổng thống Nam Hàn Moon hướng tới việc làm dịu căng thẳng, thế nhưng ông ta lại đứng về phía Donald Trump).
Đối với cường quốc hiện đại này, ý tưởng tự bảo đảm an ninh xuất hiện. Thế nhưng, khả năng Nam Hàn ra khỏi hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân có thể làm cho hồ sơ Bắc Hàn lan tỏa ra một cách nguy hiểm nhất. Tôi không tin sẽ sớm có một chiến tranh tại châu Á, nhưng cần phải chú ý đến sự sụp đổ của hệ thống phòng thủ chung, dẫn đến hệ quả là Seoul sẽ trang bị vũ khí nguyên tử. Hiệu ứng domino có thể có sức tàn phá ghê gớm.
***
- Balbina Hwang là chuyên gia về châu Á, giáo sư thỉnh giảng trường đại học Georgetown, tại Washington.
RFI 20-09-2017



--------------------
Bắc Hàn: Nhật-Hàn hoan nghênh đe dọa của Donald Trump

 

Truyền hình Nam Hàn phát hình ảnh hoả tiễn Bắc Hàn bay ngang không phận Nhật Bản ngày 15/09/2017.REUTERS/Kim Hong-Ji

(RFI): Tuyên bố của tổng thống Doanld Trump đe dọa «hủy diệt hoàn toàn» Bắc Hàn được hai đồng minh Đông Bắc Á ủng hộ. Tokyo và Seoul xem đây là một động thái mới có thể làm cho chế độ Bình Nhưỡng ý thức hiểm nguy, dừng tay trước khi quá trễ.
Theo Reuters, phát ngôn viên chính phủ Nhật Yoshihide Suga tuyên bố «cảm kích cách tiếp cận mới của tổng thống Donald Trump thúc đẩy Bắc Hàn từ bỏ hạt nhân cũng như kêu gọi cộng đồng quốc tế nhất là Nga và Trung Quốc hợp tác gây thêm áp lực».
Nam Hàn cũng phản ứng tương tự. Thông báo của phủ tổng thống khen ngợi thái độ «cứng rắn và rõ ràng trước những vấn đề sinh tử, duy trì hòa bình và an ninh mà Liên Hiệp Quốc đương đầu». Dù vậy, Seoul thận trọng, không đổ dầu vào lửa
Từ thủ đô Nam Hàn, thông tín viên Frédéric Ojardias phân tích:
"Nam Hàn tìm cách làm nhẹ đi phần nào những lời tuyên bố bốc lửa của Donald Trump: «Hoa Kỳ chỉ lập lại quan điểm cố hữu, theo đó, mọi giải pháp đều được xem xét. Tổng thống Mỹ chỉ lưu ý tính chất khẩn cấp của vấn đề để gây sức ép buộc Bắc Hàn ngồi vào bàn đàm phán vì đó là giải pháp khả thi duy nhất». Trên đây là lời bình luận ôn hòa của một viên chức chính phủ nhằm xoa dịu tình hình.
Trong khi đó, hầu hết các chuyên gia của chính phủ Nam Hàn xem lời đe dọa của tổng thống Donald Trump sẽ gây tác dụng ngược. Bắc Hàn sẽ kiên quyết hơn, tranh thủ thời gian, trang bị vũ khí hạt nhân càng sớm càng tốt cũng như gia tăng các hành động thách thức. Bộ máy tuyên truyền của chế độ sẽ khai thác tuyên bố của Donald Trump để gây thêm ấn tượng trong dân chúng là họ bị kẻ thù bao vây.
Thêm vào đó, tại diễn đàn Liên Hiệp Quốc, tổng thống Mỹ còn thẳng thừng chỉ trích thỏa thuận hạt nhân của Iran. Vô tình, Donald Trump bắn tín hiệu với Bình Nhưỡng là không nên tin cậy vào lời hứa của Mỹ cho dù có ký kết một hiệp ước."
Tú Anh 20-09-2017

--------------------
Châu Âu yêu cầu Trung Quốc cụ thể hóa lời hứa mở cửa thị trường

 

Khu trung tâm văn phòng thương mại tại Bắc Kinh. Ảnh chụp ngày 29/08/2017REUTERS/Jason Lee

(RFI): Phòng Thương Mại Châu Âu tại Trung Quốc hôm nay 19/09/2017 yêu cầu Bắc Kinh bãi bỏ những hạn chế và các quy định gây trở ngại cho đầu tư nước ngoài. Châu Âu lấy làm tiếc là tuy Trung Quốc hứa hẹn mở rộng cửa thị trường, nhưng cho đến nay vẫn chưa có gì cụ thể.
Tháng Giêng năm nay tại Diễn đàn Davos, chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã long trọng hứa «sẽ mở rộng cánh cửa». Tiếp theo bài diễn văn ấn tượng này là thông tư của chính phủ dự kiến «tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng» «nỗ lực nhiều hơn để thu hút vốn nước ngoài».
Tuy nhiên trong bản báo cáo thường niên dày 400 trang công bố hôm nay, Phòng Thương Mại Châu Âu tại Bắc Kinh với giọng điệu đầy thất vọng, nêu chi tiết về các rào cản đủ loại, và tâm trạng bất an của các nhà đầu tư. Báo cáo nhấn mạnh, các công ty châu Ấu «đã chán ngán trước những lời hứa không bao giờ được thực hiện», đề nghị chế độ Bắc Kinh «thay lời nói bằng hành động cụ thể», và chấm dứt tình trạng phân biệt đối xử với các công ty có vốn nước ngoài.
Theo kết quả thăm dò công bố hồi tháng Năm, có 54% doanh nghiệp châu Âu cho rằng họ bị phân biệt đối xử tại Trung Quốc. Chủ tịch Phòng Thương Mại, ông Mats Harborn cho biết: «Đầu tư Trung Quốc vào châu Âu năm ngoái tăng 77%, trong khi đầu tư của Liên Hiệp Châu Âu (EU) vào Trung Quốc sụt giảm mất một phần tư, và tiếp tục giảm 23% trong nửa đầu năm nay.»
Tài chính, điện tử, dịch vụ tư pháp, xe hơi…rất nhiều lãnh vực được EU mở cửa cho đầu tư Trung Quốc, ngược lại Bắc Kinh buộc các nhà đầu tư nước ngoài phải liên doanh với một đối tác địa phương, thậm chí cấm hẳn. Theo ông Harborn, tình trạng bất bình đẳng này không thể kéo dài.
Thụy My 19-09-2017

--------------------
Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc kêu gọi đoàn kết về hồ sơ Bắc Hàn

 

Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guterres họp báo ngày 13/09/2017 tại New York về khóa họp thứ 72 Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc.REUTERS/Mike Segar

(RFI): Tại phiên khai mạc Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc hôm nay 19/09/2017, mọi chú ý đều đổ dồn vào ông Donald Trump, vị tổng thống thất thường của Mỹ. Nhưng ông Trump không phải là người duy nhất lần đầu tiên phát biểu trước Đại Hội Đồng. Tổng thư ký Antonio Guterres cũng đăng đàn trước hơn một trăm nguyên thủ quốc gia,với một bài diễn văn rất được chờ đợi trong bối cảnh phức tạp của thế giới ngày nay. Ông kêu gọi Hội Đồng Bảo An đoàn kết trước cuộc khủng hoảng Bắc Hàn.
Thông tín viên RFI Marie Bourreau nhận định từ New York:
Đó là hai quan điểm về thế giới có thể sẽ trái ngược với nhau, được phát biểu chỉ cách nhau vài phút tại hội trường lớn của Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc. Quan điểm dân túy của ông Donald Trump chống lại quan điểm đa phương trong quan hệ quốc tế được ông Antonio Guterres ủng hộ. Theo thông lệ, tổng thư ký Liên Hiệp Quốc là người phát biểu thứ hai, ngay sau tổng thống Brazil.
Bài diễn văn của ông tập trung vào vai trò mà Liên Hiệp Quốc có thể đóng, trong một thế giới đầy chia rẽ với những cuộc khủng hoảng. Ông cổ vũ cho một giải pháp hòa bình và ngoại giao về cuộc khủng hoảng hạt nhân Bắc Hàn, và đề nghị Hội Đồng Bảo An đoàn kết trên vấn đề này.
Nói bằng tiếng Pháp, tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha, ông Guterres cũng đề cập đến các vấn đề khủng bố, nhập cư, cuộc khủng hoảng ở Miến Điện - nơi mà Liên Hiệp Quốc tố cáo một cuộc thanh lọc chủng tộc, và các nguy cơ về khí hậu. Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc có được sự ủng hộ to lớn của tổng thống Pháp. Ông Emmanuel Macron đã dùng bữa tối với ông Antonio Gutteres hôm qua và chia sẻ những quan ngại trên.
Ông Macron cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của sự đoàn kết trong Hội Đồng Bảo An, nhất là đối với cuộc khủng hoảng Bắc Hàn. Đối với tổng thống Mỹ, bên cạnh việc đả kích các «Nhà nước côn đồ» Bắc Hàn và Iran đang đe dọa hòa bình thế giới, ông Donald Trump cho rằng các Nhà nước cần phải được tự do theo đuổi các lợi ích của mình. Chủ nghĩa đơn phương này bị các nước có quan điểm đa phương chống đối, mà đứng đầu là tổng thống Pháp Emmanuelle Macron.
Trong ngày đầu tiên của cuộc họp thường niên Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc gồm 193 quốc gia, có diễn văn của các nước Brazil, Ghinê, Nigeria, Colombia, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ, Israel, Mali, Ai Cập, Afghanistan. Chủ tịch Trung Quốc và tổng thống Nga không tham dự. Song song đó là nhiều hội nghị về các chủ đề như khí hậu, nô lệ thời hiện đại…và các cuộc tiếp xúc song phương
Thụy My 19-09-2017

--------------------
Miến Điện: Arakan, hai trăm năm xung đột cộng đồng

 

Người Rohingya Miến Điện lội sông vượt biên giới sang Bangladesh tị nạn tại trại Cox's Bazar, ngày 19/09/2017.REUTERS/Cathal McNaughton

(RFI): Các cuộc truy bức của chính quyền trung ương Miến Điện đối với người Rohingya không thể thu gọn qua lăng kính của một cuộc xung đột giữa người Phật Giáo và người Hồi Giáo. Trong các vấn đề tranh chấp đất đai và sắc tộc này còn có cả những lợi ích kinh tế mới.
Cả thế giới những ngày qua dồn sự chú ý đến cuộc khủng hoảng sắc tộc tại bang Arakan miền tây Miến Điện, nơi đang diễn ra thảm cảnh những người thiểu số theo Hồi Giáo bị truy bức phải chạy tị nạn sang nước láng giềng Bangladesh.
Để hiểu thêm về cuộc xung đột cộng đồng sắc tộc này chúng tôi xin giới thiệu bài viết mang tựa đề “ Tại Arakan, hai thế kỷ xung đột cộng đồng” đăng trên nhật báo Libération số ra ngày 19/09/2017 của tác giả Laurence Defranoux.

Tại sao nạn nhân là người Rohingya?

Chỉ trong vòng một tháng, 400 nghìn người đã bị đẩy vào một cuộc di cư chạy trốn bạo lực. Cuộc trấn áp này có liên quan đến lịch sử của vùng đất Arakan (chính quyền quân sự cũ Miến Điện gọi đây là bang Rakhine). Trong khi đó, người Hồi Giáo ở nhiều vùng khác của Miến Điện vẫn sống không mấy phải lo ngại gì.
Những cuộc thanh lọc sắc tộc xảy ra trong những tuần qua chỉ là một mảng trong nhiều thế kỷ truy bức sắc tộc và tôn giáo ở đất nước này, tuy nhiên trong đó người ta có thể tìm thấy cả những động cơ kinh tế khi chính quyền đang có những dự án công nghiệp ở vùng đất nóng này.
Để hiểu được căn nguyên của vấn đề, cần phải ngược dòng thời gian về hai thế kỷ trước. Đó là vào năm 1826, người Anh sáp nhập Arakan vào thuộc địa Miến Điện của họ. Arakan là một dải đất màu mỡ bên bờ vịnh Bengale. Một bộ phận dân gồm những người Phật Giáo và người Hồi Giáo đã sống ở đó ít nhất từ thế kỷ thứ 15. Họ đã sống lưu vong tại đây khi quê hương của họ bị vương quốc láng giềng xâm chiếm.
Nhà nghiên cứu nhân chủng học có văn phòng tại Rangoon, ông Maxime Boutry giải thích: “Trên vùng đất hoang hóa đó, chính quyền thực dân đã đưa những di dân từ Bengale đến định cư phát triển canh tác lúa. Những người Arakan trở về thì đất đai của họ đã bị chiếm. Đất đai chính là nguồn gốc của hiềm khích giữa hai cộng đồng dân cư.”
Trên toàn đất nước, người Anh đưa về hàng trăm nghìn người gốc Ấn Độ. Tâm lý chống thực dân khi đó đổ lên đầu những người nhập cư theo đạo Hindu và Hồi, những người đã làm giàu bằng buôn bán và cho vay nặng lãi.
Năm 1930 và 1937, nhiều cuộc truy sát nhằm vào người gốc Ấn đã diễn ra tại Rangoon. Năm 1942, khi người Nhật chiếm Miến Điện, những hậu duệ của người gốc Ấn Độ vẫn trung thành với người Anh, trong khi đó người Arakan ngả theo người Nhật.
Bà Alexandra de Mersan thuộc Viện Quốc gia về Ngôn ngữ và Văn minh phương Đông của Pháp (Inalco), người đã nghiên cứu về Arakan từ năm 1998, giải thích: “Cuối cuộc chiến tranh, Miến Điện muốn thoát khỏi sự đô hộ của đế quốc và người nước ngoài. Các làn sóng đòi độc lập đầu tiên do các sư sãi khởi xướng tập hợp thành phong trào Phật giáo vì độc lập dân tộc. Người Hồi Giáo ở Arakan đòi được công nhận như là một cộng đồng thiểu số tôn giáo, thế nhưng họ bị từ chối.”
Một phong trào độc lập có tên gọi “Rohingya” đòi sáp phần phía bắc Arakan vào phía đông Pakistan đã dấy lên nhưng không thành công. Người Miến Điện về sau gọi những người thiểu số này bằng cái tên “ Bengalis”.

Vùng đất nghèo đói kém phát triển

Năm 1971, một làn sóng di cư bùng lên do cuộc chiến tranh đòi độc lập của Bangladesh lại càng củng cố thêm định kiến cho rằng người Hồi Giáo ở Arakan là “những người nước ngoài bất hợp pháp” và thế là một chiến dịch bạo lực xua đuổi họ nổi lên lên hồi năm 1978.
Đến năm 1982, Miến Điện ra đạo luật về quyền công dân, đòi hỏi các nhóm sắc tộc phải chứng minh được sự hiện diện của họ trên lãnh thổ trước thời thuộc địa. Thế là những người “Bengalis” bị truất quyền công dân. Họ không được tham gia các công việc hành chính và một số tài sản còn bị tịch thu.
Bang Rakhine có 3 triệu dân, trong đó 1/3 là người Hồi Giáo có nguồn gốc lịch sử di cư khác nhau. Đây cũng là bang chậm phát triển nhất Miến Điện. Năm 1991-1992, làn sóng bạo lực mới lại bùng lên khiến hàng trăm nghìn người Rohingya bỏ nhà cửa chạy nạn.
Cộng đồng quốc tế đã quan tâm đến số phận của họ, và đã đến cứu trợ. Người Arakan theo Phật Giáo cũng sống khổ sở đói nghèo không kém, vì thế mà họ cảm thấy bị bỏ rơi.
Chuyên gia Alexandra de Mersan nhận xét: “Áp lực của quốc tế là chính đáng, nhưng các tổ chức phi chính phủ đã gây thiệt hại nhiều vì tuyên truyền thái quá. Tình cảnh của người Rohingya là rất khó khăn, nhưng họ không phải là những người duy nhất không có quyền gì ở Miến Điện và cũng không phải là những người duy nhất đấu tranh chống lại chính phủ.”
Sau vụ quân Taliban phá hủy bức tượng phật cổ nổi tiếng ở Bamiyan và loạt khủng bố 11/9/2001 tại Mỹ, truyền thông do chính quyền quân sự kiểm soát, đã đưa tràn ngập những hình ảnh gắn Hồi Giáo với khủng bố.
Arakan vẫn luôn là vùng đấy nghèo đói. Những chuyện về các đứa trẻ sinh ra từ một cặp vợ chồng theo đạo Hồi và đạo Phật buộc phải theo Hồi Giáo và chuyện không thể cải đạo sang Phật Giáo tại Miến Điện đã nuôi dưỡng suy nghĩ sai lệch cho rằng đất nước họ đang bị “Hồi Giáo hóa”. Thực tế, người Hồi Giáo chỉ chiếm 4,7% trong số 62 triệu dân Miên Điện.
Năm 1995, chính quyền ban hành quy định về chỉ tiêu hôn nhân sắc tộc. Người Rohingya không thể kết hôn mà không có phép và mỗi cặp vợ chồng chỉ được quyền có 2 con.
Việc Miến Điện chuyển tiếp sang chế độ dân chủ năm 2011 cũng không chấm dứt được sự kỳ thị đó. Theo chuyên gia Maxime Boutry, “ giới quân sự chắc chắn thấy thấy ở đó cách chia để trị như trong các cuộc xung đột trong các bang miền bắc Shan và Kachin. Chính quyền dân sự thì lại bất lực với những cử tri đa số là người Phật Giáo”, những người đã ủng hộ họ.

Cái bóng của Bắc Kinh

Trong khi đó, Bắc Kinh xích lại gần với chính quyền mới vì họ quan tâm đến nguồn tài nguyên thiên nhiên ở Arakan. Nhiều dự án công nghiệp đã được khởi công, trong đó có công trình xây dựng đường ống dẫn khí đốt ở Kyaukpyi. Các khu đất bị quân đội tịch thu dưới chế độ độc tài giờ được đem cho các nhà thầu nước ngoài và Miến Điện thuê. Những người đang sống trên những mảnh đất đó bị cưỡng chế trục xuất mà hầu hết không được đền bù gì.
Năm 2012, vụ cưỡng hiếp một thiếu nữ trong cộng đồng người Phật Giáo lại làm dấy lên chiến dịch thanh lọc sắc tộc và cuộc di cư mới của người Rohingya. Những đứa trẻ Rohingya sinh ra không được cấp giấy chứng sinh. Các nghề như bác sĩ, kỹ sư, hay quyền học đại học giờ bị cấm đối với người Hồi Giáo ở Arakan. Họ buộc phải sống trong các khu làng hay khu trại biệt lập, không công ăn việc làm.
Năm 2015, Quốc Hội Miến Điện tiếp tục ra thêm luật thắt chặt các quyền của người Rohingya. Bên cạnh đó, chính quyền trung ương liên tiếp mở các dự án với Bắc Kinh, trong đó có công trình cảng Kyaukphyu, có trị giá đầu tư 7,3 tỷ đô la. Đây là một điểm quan trọng trong chiến lược “Một vành đai, một con đường” của Trung Quốc.
Theo nhà xã hội học Saskia Sassen, tác giả cuốn sách “Trục xuất: Tính thô bạo và phức tạp trong kinh tế toàn cầu” nhận định: “ Tiếp cận vịnh Bengale và Ấn Độ Dương giờ là lợi ích cốt yếu của Trung Quốc. Điều này sẽ làm thay đổi sâu sắc mọi chuyện. Giới quân nhân Miến Điện từ lâu nay vẫn tham gia vào các vụ làm ăn vơ vét đất đai. Họ kiếm chác được nhiều với việc loại bỏ người Rohingya”.
Những mỏ titan, aluminum đã được tìm thấy ở huyện Maungdaw, nơi người Rohingya sinh sống. Khi các đồn cảnh sát bị quân nổi dậy tấn công hồi tháng 8, trấn áp bạo lực đổ xuống người dân cùng với sự đồng tình của Bắc Kinh. Tuần trước, Trung Quốc đã cam đoan vẫn dành cho Naypyidaw sự ủng hộ.
Như ở Kyauphyu năm 2012, các khu làng bị đốt trụi để người dân không thể trở lại và để xóa sạch mọi dấu vết về quyền lợi của tổ tiên họ trên mảnh đất của người Rohingya.
(Theo Libération http://www.liberation.fr/liseuse/publication/19-09-2017/1/)
RFI 19-09-2017