Ung thư ruột già

● Lại Thái Bình

Cơ thể học (Anatomy):
Ruột già (colon; large intestine; large bowel) thuộc về bộ máy tiêu hoá (digestive system/tube), nối tiếp với ruột non (small intestine; small bowel), có hình ống, dài khoảng một mét rưỡi (150cm). Nhiệm vụ chính yếu của ruột già là rút bớt nước từ chất thải của thức ăn, sau khi đã được tiêu hoá trong ruột non, làm cho nó trở nên khô và chắc lại thành khối, gọi là phân hay phẩn (feces; stools).
Về phương diện cơ thể học ruột già được chia ra nhiều phần. Bắt đầu từ hốc bụng dưới bên phải, đi từ dưới lên trên dọc theo thành bụng bên phải, đó là phần (đi) lên (ascending colon); rồi gấp 90 độ để đi ngang từ phải sang trái, gọi là phần ngang (transverse colon); rồi lại gấp 90 độ đi từ trên xuống dưới dọc theo thành bụng bên trái, mang tên phần xuống (descending colon) và nối tiếp bằng một phần ruột hình chữ S nên gọi là phần S (Sigmoid colon). Phần S nối tiếp bằng phần ruột thẳng (rectum), rồi mở ra ngoài bằng hậu môn (lỗ đít; anus).
Một chút kiến thức căn bản về ung thư ruột già:
Tế bào ung thư (malignant cells) phát xuất từ lớp thượng bì (epithelium) của lớp màng nhày (mucosa layer) ở mặt trong thành ruột già, do sự mất kiểm soát cơ chế sinh trưởng bình thường (loss of the normal control mechanisms governing growth). Các tế bào ung thư ban đầu phát triển tại chỗ, rồi mới ăn lan ra một phần hay toàn phần thành ruột già và cũng có thể xâm nhập những cơ quan xung quanh ruột, hay lan toả đi khắp cơ thể do tế bào ung thư ăn lan vào các mạch bạch huyết (lymphatic vessels) hay mạch máu (blood vessels) nằm đầy trong thành ruột. Khi đó ta gọi là ung thư di căn (chuyển di; metastasis).
Di căn có thể nằm trong vùng quanh chỗ ung thư nguyên thủy ở ruột già (colon primary cancer), khi đó ta gọi là di căn vùng (regional metastases), thường là các hạch bạch huyết (regional nodal metastases). Nhưng cũng có khi di căn ăn lan ra xa đến các cơ quan khác, như gan, phổi, óc, xưong... lúc đó ta gọi là di căn xa (distant metastases). Khi ấy ung thư trở thành bệnh toàn thân (systemic disease), rất khó chữa trị và bệnh tình trở nên rất xấu.
Ở tại chỗ ung thư nguyên thủy khi tìm ra thường lớn hơn một (1) cm và chứa khoảng một triệu tế bào ung thư. Theo tính toán thì mất khoảng 3 đến 7 năm để mầm ung thư trên đạt đến độ lớn này. Mỗi khi số lượng tế bào ung thư tăng gấp hai thì độ lớn của khối ung thư tăng gấp bốn (khối ung thư 4 cm chứa khoảng hai triệu tế bào ung thư chẳng hạn).
Chúng ta cần phải truy tầm ngay từ khi bệnh mới phát mầm tại ngay ruột già. Bởi trong tiến trình phát triển nói trên, tế bào ung thư có thể ăn lan vào mạch bạch huyết hay mạch máu và chạy đi xa khỏi nơi nguyên thủy, cho dù mầm ung thư còn rất bé.
Tôi xin dẫn chứng những quan tâm của chính quyền đến sức khỏe cộng đồng bằng bài báo dưới đây qua tường thuật trên mạng của Việt Báo dưới tiêu đề: "Nỗ Lực Tuyên Truyền Mới Nhất Từ American Cancer Society" (http://www.vietbao.com/?ppid=45&pid=5&nid=109508).
Việc phòng chống ung thư ruột già trong cộng đồng Việt Nam ở Mỹ:
Fountain Valley, Calif. Thứ Năm ngày 14 tháng 6 American Cancer Society cộng tác cùng ba hãng quảng cáo Á-Mỹ mở cuộc họp báo tuyên truyền và khuyến khích dân gốc Việt chống bệnh ung thư ruột già, đặc biệt là nam nữ, lứa tuổi trên 50. Cùng tham gia nỗ lực chống căn bệnh ung thư ruột già là bác sĩ Nguyễn Bích Liên và nữ tài tử Kiều Chinh. "Có thể ngăn ngừa bệnh ung thư ruột già nếu được phát hiện sớm," bác sĩ Nguyễn Bích Liên, M.D. tình nguyện viên cho hiệp hội American Cancer Society phát biểu. "Ung thư ruột già là căn bệnh nguy hiểm cho người tuổi từ 50 trở lên. Xin quý vị hãy cùng tôi bảo vệ cuộc sống của chính mình bằng cách ngăn ngừa căn bệnh hiểm nghèo này," Kiều Chinh, gương mặt đại diện mới nhất của American Cancer Society, có lời nhắn nhủ đến cộng đồng.
American Cancer Society cho biết bệnh ung thư ruột già là loại ung thư thứ hai thường thấy ở phụ nữ Việt Nam và thứ tư đối với nam giới. Tuy nhiên, tỷ lệ người đi thử nghiệm để ngăn ngừa căn bệnh này rất thấp. Trong tổng số những người tuổi 50 trở lên đi thử nghiệm sigmoidoscopy hoặc colonoscopy ở California trong vòng 5 năm qua, chỉ có 28% số người thuộc gốc Á Châu, so với 43% người Mỹ trắng, 41% người Mỹ gốc Phi Châu, và 31% người Châu Mỹ Latin. American Cancer Society, Nhà Thương USC/Norris Cancer và các công ty quảng cáo đều đồng ý rằng phải có sự cải tiến trong việc khuyến khích mọi người hiểu biết và phòng chống bệnh.
"Mục tiêu của chúng tôi là biến bệnh ung thư trở thành căn bệnh của quá khứ," theo lời của Debbie Walsh, giám đốc điều hành của Nhà Thương USC/Norris Cancer Hospital. "Đặc biệt là những cộng đồng chưa được phục vụ chu đáo thường rất dễ bị tổn hại, đây cũng chính là lý do chúng tôi rất hãnh diện khi được hợp tác với những công ty rất đáng nể này nhằm gia tăng nhận thức về sự quan trọng của việc phát hiện sớm bệnh ung thư ruột già."
"Chúng tôi muốn giúp người Việt hiểu được rằng, nếu đi thử nghiệm sớm, họ có thể giảm khả năng bị bệnh ung thư ruột già rất nhiều, hoặc phát hiện bệnh lúc còn đang có thể điều trị," Peter Huang, giám đốc điều hành công ty AAAZa, phát biểu. "Mặc dù chúng tôi cạnh tranh trên lãnh vực quảng cáo, nhưng chúng tôi đã bắt tay phòng chống bệnh ung thư ruột già và muốn phổ biến thông tin quan trọng này đến quý vị."
"Nếu chúng tôi có thể làm gia tăng sự hiểu biết về bệnh ung thư ruột già và có thể cứu sống nhiều người, thì đây là một thử thách chúng tôi không thể bỏ qua," Bill Imada, giám đốc điều hành công ty IW Group, Inc. kết luận.
Những cá nhân được chẩn đoán có bệnh ung thư ruột già ở giai đoạn đầu qua việc thử nghiệm thường xuyên có tỷ lệ sống trên 5 năm đến 90%. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 38% những người mắc bệnh ung thư ruột già được phát hiện ở giai đoạn đầu, so với 75% bệnh ung thư tuyến tiền liệt và 66% bệnh ung thư vú.

I/ Nguyên nhân:
Cần chú ý ở đây về các yếu tố gây ung thư ruột già. Nên biết là 80% trường hợp ung thư ruột già là do ngoại cảnh, tức yếu tố bên ngoài và chỉ 20% là do di truyền. Các yếu tố thuận lợi khiến cho người ta dễ bị ung thư ruột như sau:
1. Tuổi tác: hai phần ba trường hợp bệnh nhân trên 50 tuổi.
2. Theo các cuộc khảo sát thì bệnh thường gặp ở các nước công nghệ phương tây. Tại đây thực đơn hàng ngày thường nhiều mỡ, thịt đỏ, dư thừa năng lượng do quá nhiều chất bổ dưỡng và rượu, nhưng lại thiếu các thức ăn có chất sợi như rau trái. Cũng như người dân ở đây ít vận động cơ thể do cuộc sống quá văn minh và cơ khí hóa và tự động hóa mọi sự. Thịt đỏ ở đây là thịt bò, thịt heo, thịt cừu chẳng hạn.
3. Hút thuốc.
4. Một số bệnh viêm nhiễm đường ruột kinh niên, như bệnh viêm loét ruột già hay bệnh Crohn (Crohn's colitis).
5. Bướu nho (Polyp), một loại bưới thịt (fleshy tumor) ở ruột già, hay trước đây đã bị ung thư ruột già.
Polyp: dịch là bướu nho, vì bướu này hinh dáng bề ngoài trông mọng và đục như một trái nho tươi, lại thường có cuống. Ngược lại với bướu gai (papilloma) trông xù xì.
6. Ung thư buồng trứng, tử cung và tuyến vú có thể làm gia tăng khả năng bị ung thư ruột già. Hay trong gia đình có ai bị các loại ung thư trên cũng có ảnh huởng tương tự.
7. Theo khảo cứu hình như ít nhất 200 yếu tố di truyền (genes) nằm trên nhiễm sắc thể số 9 có liên quan đến ung thư hay bướu nho (colon polyp) ở ruột già.
II. Triệu chứng:
Những triệu chứng sau có thể gợi ý ung thư ruột già. Xin nhấn mạnh chỉ là gợi ý, chứ không chính xác hoàn toàn. Chúng có thể đứng riêng rẽ hay phối hợp với nhau:
1. Thay đổi thói quen đại tiện. Chẳng hạn như bị bón hay tiêu chảy hay xen kẽ bón và tiêu chảy. Phân có thể vừa dài vừa nhỏ như sợi ru-băng.
2. Có máu trong phân. Thông thường không thấy bằng mắt thường vì ung thư làm chảy máu ruột rất ít (occult).
Tuy nhiên theo thời gian thì các triệu chứng thiếu máu dần dần xuất hiện do thiếu máu kinh niên do thiếu chất sắt (bị mất đi mà không bồi hoàn lại được). Các triệu chứng thiếu máu này thường rất mơ hồ, như mệt mỏi, yếu người, hồi hộp.
3. Đau bụng âm ỉ, mơ hồ, không rõ vị trí, hay đau bụng co thắt; hay cảm giác đầy bụng sau khi đại tiện. Các triệu chứng nghẹt ruột (obstruction) xuất hiện chậm, khi bướu ung thư đã phát triển nhiều. Xuống ký; hiếm khi buồn nôn hay ói mửa.

III. Truy tầm và định bệnh:
Truy tầm ung thư ở các loại ung thư khác, như ung thư vú, phổi... là cố tìm cho ra sang thương ung thư lúc còn rất nhỏ ở giai đoạn tiên khởi. Nhưng ở ung thư ruột già là cố tìm ra loại bướu nho (colon polyp) ở ruột già.
Bướu nho thường gặp ở ruột già, nhất là khi tuổi càng lớn. Khoảng 50% người già trên 60 tuổi có ít nhất một cái bướu nho trong ruột già. Nghĩa là trong toàn bộ ruột già người ta có thể bị nhiều chỗ có bướu này. Bướu nho có thể là bướu lành; nhưng cũng có thể là là loại tiền ung thư, vì sau chừng 5 năm hay lâu hơn nữa sẽ biến thành ung thư ruột già. Vì thế cần phải theo dõi kỹ càng sau khi đã cắt bỏ bướu nho từ ruột già đi. Cắt bỏ bướu nho rồi, nhưng các nguyên nhân để mọc bướu này vẫn còn đó, nên bướu có thể tái xuất hiện sau đó và có thể biến thành ung thư theo thời gian như đã nói trên.
Loại bướu nho nào sẽ hóa ung thư? Loại colon polyp có tên riêng là adenomatous polyps hay Adenomas. Loại này chiếm khoảng 75% colon polyps. Loại này chia ra làm nhiều hạng khi khảo sát dưới kính hiển vi. Loại villous adenomas thường hóa ung thư nhất, kế đó là loại tubular adenomas. Bướu nho càng to càng dễ hóa ung thư hơn. Khi bướu khoảng 2 cm (một inch) thì trên 20% sẽ có khả năng hóa ra ung thư sau này.
Làm sao truy tầm bướu nho ruột già? Nội soi ruột già (colonoscopy) và chụp hình quang tuyến là những phương pháp thường dùng. Nội soi ruột già thực hiện bằng nhiều cách khác nhau, nhưng chung qui là cho một ống thông qua hậu môn để quan sát trực tiếp thành trong ruột già. Qua đó có thể đồng thời vừa quan sát, vừa thử thịt (biopsy) để định bệnh, kèm theo chữa trị nếu điều kiện thuận lợi cho phép thực hiện được.
Chụp hình quang tuyến sau khi bơm chất cản quang là chất ba-rít (barium) vào trong lòng ruột cho phép xem gián tiếp ruột già hay phuơng pháp chuyên biệt hơn là Double Contrast BE (DCBE). Hiện nay trong ngành quang tuyến, khi cần người ta còn sử dụng cả những phương pháp tân kỳ khác, như chụp cắt lát (CT scan; Computed Tomography Scan) hay hiệu ứng từ (MRI; Magnetic Resonance Imaging)
Khám lâm sàng ruột già là gì? Người bệnh hay người khỏe mạnh đến phòng mạch cho bác sĩ khám bệnh, hay kiểm tra sức khoẻ định kỳ là điều nên làm khi ở một độ tuổi nào đó hay bị các chứng bệnh đã được cơ quan y tế nhà nước khuyến cáo. Những người lớn tuổi nên đến phòng mạch bác sĩ xin khám kiểm tra một số cơ quan trong người. Thí dụ như kiểm tra vú, nhiếp hộ tuyến ở đàn ông và cổ tử cung ở phụ nữ, ruột già ở cả hai phái nam và nữ.
Riêng về truy tầm ung thư ruột già bao gồm cả trực tràng (rectum) và hậu môn cũng như nhiếp hộ tuyến, bác sĩ sẽ thăm dò hậu môn bằng tay có đeo găng và bôi chất trơn láng qua hậu môn. Sau khi khám song, nhân tiện bác sĩ sẽ nhìn qua phẩn dính trên găng tay, để xem có dính máu hay không? Rồi dùng hoá chất thử phân xem có dính chút máu mà mắt thường không thấy được.
Truy tìm máu trong phân (FOBT) là sao? Có một số trường hợp ung thư ruột già gây xuất huyết nơi bị ung thư, cho nên bác sĩ đã cho thử tìm có máu, có thể rất ít không nhận diện ra bằng mắt thường, trong phân hay không.
Cũng nên biết là nếu kết quả âm tính cũng chưa loại bỏ là bệnh nhân không bị ung thư vì chỉ có một nửa trường hợp ung thư ruột già có kết quả dương tính mà thôi. Nếu kết quả dương tính thì cần phải khám toàn bộ ruột già bằng các phương pháp nói trên, như nội soi hay quang tuyến.
Tóm lại, DRE và FOBT là những phương pháp truy tầm dễ làm và rẻ tiền có thể thực hiện hàng năm nơi phòng mạch bác sĩ để kiểm tra sức khoẻ hàng năm ở người lớn tuổi.
Thử máu: Có khi ung thư sản xuất ra chất đạm (proteins) đặc biệt nào đó và chất này hiện diện hay tăng cao trong máu, mà người ta gọi là "tumor marker". Trong một số loại ung thư ruột già có chất gọi là kháng nguyên phôi gây ung thư trong máu. Thật ra chất này chỉ tiện dụng để theo dõi sau khi ung thư được điều trị, nếu như có hiện diện trong máu.
Thử thịt (biopsy): Trong hầu hết mọi trường hợp của mọi loại ung thư, chỉ có thử thịt mới xác nhận 100 % là bị ung thư hay không. Sau khi truy tầm và thấy có gì lạ, như bướu nho hay một vùng sang thương (lesions) nghi ngờ có biểu hiệu của ung thư thì cần phải thử thịt ngay để định bệnh chính xác (positive diagnosis) là bệnh gì? Ung thư hay chăng?
Có định ra bệnh chính xác mới có thể thu xếp trị liệu hiệu quả. Định bệnh sai sẽ chữa sai và dĩ nhiên "tiền mất tật mang", có khi nguy hiểm chêt người.
IV/ Tóm tắt:
Hội Ung thư Hoa Kỳ khuyến cáo theo dõi để truy tầm ung thư ruột già ở các người già bình thường khi bước vào lứa tuổi trên 50 theo phác đồ như sau:
1/ Mỗi năm làm FOBT
2/ Nội soi ruột già phần dưới cùng khi tới 50 tuổi.
3/ Sau đó nội soi như thế mỗi năm năm.
4/ DCBE mỗi năm năm
5/ Nội soi toàn diện ruột già mỗi mười năm.
Nếu muốn biết thêm chi tiết bằng tiếng Việt về bệnh ung thư ruột già hay các loại ung thư khác xin gọi American Cancer Society tại 1-800-227-2345 hoặc bằng tiếng Anh ghé mạng http://www.cancer.org/.
http://www.machsong.org.

 

 

----------------------------------------------------------------------------

Những Bài Trước:
———————————————————————————

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Home Page | Trang Đầu